نظم و اهمیت و راهکارهای آن
یاسمن رضوی
نظم، از آن مسائل ضروری و کار راه بینداز است. کسانی‌که زندگی، رفتار و محیط‌شان نظم ندارد، هر چقدر هم که تلاش کنند باز هم یک قدم عقب‌اند. اگر دیگران با ده قدم به مقصد می‌رسند، آدم بی‌نظم و شلخته باید به اندازه بیست قدم تلاش کند تا به همراهانش برسد. اما نظم چیست و چرا برخی از افراد که شاید خود ما هم یکی از آن‌ها باشیم، بی‌نظمی و شلختگی را به آن ترجیح می‌دهیم؟ در ادامه به این مسئله می‌پردازیم.
نظم در لغت
معنای لغوی نظم یعنی به «رشته کشیدن مروارید» «آراستن» و «ترتیب دادن»
شما از شنیدن کلمه نظم چه چیزهایی به ذهنتان می‌آید. بیایید کمی تصور کنیم؛ اگر به کودکی پنج ساله بگوییم: نظم چیست؟ محتمل‌ترین چیزی که به ما خواهد گفت این است: «نظم یعنی اسباب بازی‌هایم را سر جایشان توی کمد بگذارم» اگر به یک خانم خانه‌دار بگوییم «نظم در زندگی شما معنایش چیست» احتمالا می‌گوید: نظم در زندگی من یعنی مرتب کردن خانه، رسیدگی به بچه‌ها و انجام کارها سر وقتشان!
پس نظم در زندگی هر کسی مفهوم خاص خودش را دارد اما به طور کلی ما می‌توانیم مسائلی را در مورد نظم عنوان کرده و بیاموزیم که در زندگی همه افراد کارایی داشته باشد.
چرا شلختگی
شلختگی را در این یادداشت به عنوان کلمه مقابل نظم در نظر گرفته‌ایم. برای آن‌که بدانیم چرا نظم به عنوان یک فعل مثبت و کارا همیشه و همه جا در زندگیمان ثبات ندارد، باید بررسی کنیم که چرا گاهی یا بیشتر اوقات به شلختگی بیش از نظم تمایل داریم؛
1ـ تنبلی؛ واضح است که شلختگی بسیار آسان‌تر از نظم است. آسان برای تن و نه روح. آسایش موقت تن در تنبلی است.
2ـ وقت نداشتن؛ وقت نداشتن یکی دیگر از دلایل شلختگی و بی‌نظمی است. این دلیل آدم‌های پرمشغله است که در نگاه اول دلیل قانع‌کننده‌ای هم به نظر می‌رسد. اما وقت نداشتن برای منظم بودن یک دور باطل درست می‌کند که مدام به کمتر وقت داشتن دامن می‌زند. وقت ندارم که میز کارم را مرتب کنم، پس هر چه الان دم دست هست را هم به میز اضافه می‌کنم، فردا باید وقت بیشتر صرف کنم برای پیدا کردن وسایلی که لازم دارم، پس وقت کم می‌آورد و کمتر وقت دارم که منظم باشم و این دور تا وقتی‌که حلقه بشکند ادامه خواهد داشت.
3ـ الگوی نامناسب؛ بپذیریم که ما الگوی فرزندمان هستیم و والدین ما الگوی ما بوده‌اند حتی اگر انکارش کنیم، بخشی از آن‌ها و رفتار و باورهایشان در ما رسوخ و رسوب کرده است. شلختگی و بی‌نظمی هم می‌تواند یکی از آن رفتارها باشد. یک مادر منظم به تنهایی نمی‌تواند از پس آموزش نظم به کودک برآید وقتی که الگوی عملی بی‌نظمی به عنوان پدر، جلوی چشم‌های کودک در رفت و آمد است. پس یک فرد بی‌نظم در خانه کافی است تا کودک الگوهای رفتاری شلختگی را بیاموزد. اگر از آن افرادی هستید که در کودکی و نوجوانی الگوهای عملی شلختگی را در کنارتان داشته باشید و برایتان درونی شده است که بی‌نظمی خودش یک جور نظم است، کارتان سخت‌تر شده است و باید زمان بگذارید و بیشتر تمرین کنید.
4ـ ادا و اطوار و ژست شلختگی! بله درست خواندید. هستند کسانی که معتقدند که آدم‌های موفق که سرشان خیلی شلوغ است و هنرمندها معمولا و ذاتی آدم‌های شلخته‌ای هستند و عده‌ای دیگر برای این‌که ژست هنرمندانه و موفقیت بگیرند ادای شلختگی را در می‌آورد و بعد از مدتی نه موفق‌اند و نه منظم. این افراد برای گرفتن تأیید از دیگرانی که شلختگی برایشان ارزش است، به آن روی می‌آورند.
من و تو
بی‌نظمی و شلختگی از آن دسته رفتارهایی است که نه تنها خود فرد از تبعات آن دچار آسیب روحی و حتی جسمی می‌شود و روابط اجتماعی و خانوادگی‌اش به خطر می‌افتد بلکه به دیگران را نیز با این رفتار، آزار می‌رساند. مردی که با شلختگی کارهای بیشتری روی دوش همسرش می‌گذارد و ظاهر نامرتب و بوی نامطبوع‌اش او را می‌آزارد، نه تنها خودش که همسرش را هم آزرده خاطر می‌کند. کارمندی که بخاطر بی‌نظمی در کار و محیط کارش، کارهایش عقب می‌افتند یا با تأخیر انجام می‌شوند، ارباب‌رجوع را هم عاصی و شاکی می‌کند و در هر مورد دیگری که مثال بیاورید، تنها یک فاعل نیست که تبعات شلختگی آزارش می‌دهد، بلکه دیگرانی نیز در این حلقه گرفتار می‌آیند.
متأثرین
البته همیشه این‌طور نمی‌ماند که شلخته‌ها با شلختگی‌شان خوشحال و راضی باشند و دیگران را آزار دهند. زمان زیادی نمی‌گذرد که پای شلختگی به روابط اجتماعی، شغل و... کشیده می‌شود و آستانه تحمل جمعی را متأثر می‌کند. شلختگی در محیط کار سرزنش ارباب‌رجوع و همکاران و تمسخر آن‌ها را به دنبال می‌آورد و در مراحل جدی‌تر سبب از دست دادن شغل می‌شود و پست‌های مهم و کلیدی هرگز به این افراد سپرده نخواهد شد. شلختگی در روابط خصوصی، باعث از دست رفتن رابطه و حتی از هم پاشیدن خانواده خواهد شد. شلختگی در افکار باعث می‌شود که هرگز نتوانیم به نتیجه قابل قبولی برسیم و...
انواع شلخته‌ها
شاید باورتان نشود ولی شلختگی هم نوع‌های مختلفی دارد که از «دیوید اچ فریمن» آن‌ها دسته‌بندی کرده و بهشان نظم داده است: این‌که بدانیم خودمان یا شلخته دروبرمان از کدام دسته‌ایم، به درمان قطعا کمک خواهد کرد، چون از نظرم فریمن هر کدام از این شلخته‌ها دارای خصوصیات اخلاقی متفاوتی هستند؛
1ـ توده درست‌کن‌ها: افرادی هستند که می‌توانند منظم باشند زیرا می‌دانند باید وسایل مهم‌تر را بالای کوهی که از وسایل به‌هم‌ریخته خودساخته‌اند، قرار دهند. این افراد عموما فعال، درک‌کننده و بسیار ریلکس هستند.
2ـ چِپانَنده‌ها: افرادی که اصولا همه وسایل را داخل کمد و کشو می‌چپانند، اغلب درون‌گرا و از نظر احساسی پیچیده هستند. در ظاهر شاید آن‌ها بسیار خونسرد و رک به نظر برسند اما درون آن‌ها غوغایی برپاست.
3ـ ریخت و پاش‌کننده‌ها: افرادی که هر چیزی را در هر جایی که می‌خواهند رها می‌کنند و می‌اندازند، اصولا آدم‌های فراموش‌کار و دور از دسترسی هستند. آن‌ها اهمیتی نمی‌دهند که دیگران بتوانند از میان این همه به هم ریختگی وسایل موردنیاز خود را پیدا کنند.
4ـ شلخته‌های مخفی‌کار: این‌ها افرادی هستند که شلخته و بی‌نظم‌اند اما بسیار هم سیاست‌مدار هستند. آن‌ها وسایل را که ریخته در جایی جمع می‌کنند که جلوی چشم نیست. یعنی ظاهرا مرتب و واقعا بی‌نظم و شلخته هستند.
5ـ بیگ بَنگِرها: افرادی که اجازه می‌دهند خانه یا اتاقشان چندین روز به هم ریخته و نامرتب باشد و بعد از چند روز همه آن به هم ریختگی‌ها را تمیز می‌کنند، اصطلاحا بیگ بَنگِر نامیده می‌شوند. این افراد بسیار حساس و در مورد خود بسیار سختگیر هستند. این نوع شلختگی آن‌ها را آزار می‌دهد و خود را برای این بی‌نظمی مقصر می‌دانند اما تغییری در خود به وجود نمی‌آورند و این داستان همیشه تکرار می‌شود.
چه کنیم؟
قبل از هر چیز بپذیریم که ما هم جزء شلخته‌ها محسوب می‌شویم. البته اگر واقعا شلخته هستیم و نشانه‌هایش را داریم. برای این شناخت نیاز به بررسی و تفکر بیشتر روی رفتارها، محیط اطراف و افکارمان داریم. شلخته‌ها معمولا از نظر درونی هم آرامش ندارند و دچار آشفتگی و استرس و اضطرابند؛
1ـ همین‌که خوب فکر و بررسی کردیم و شلختگی‌مان را پذیرفتیم یعنی یک قدم به درمان نزدیک شده‌ایم. چون در همین پروسه چشممان به چیزهایی می‌خورد که قبلا بهشان توجه نکرده‌ایم و آن عواقبی است که به واسطه شلختگی نصیب‌مان شده و ما دنبال دلایل دیگری می‌گشته‌ایم. در این مرحله با یک‌جور آینه عبرت روبرو خواهیم شد.
2ـ نمونه‌های دیگر شلختگی را ببینید. روبرو شدن با یک نمونه دیگر رفتاری از رفتارهای روزانه‌ای خودمان که متوجه‌اش نیستیم و از میزان آزاردهندگی‌اش چندان تصویری نداریم، می‌تواند بهمان کمک کند.
3ـ یک نمونه عکس را هم در دایره توجه‌مان قرار دهیم. فردی که منظم است می‌تواند هم به عنوان الگو و هم به عنوان انگیزه مورد توجه قرار بگیرد. خوب مداقه کنید و نتیجه نظم را در رفتار، روابط اجتماعی، کار و... بررسی کنید.
4ـ از قلم و کاغذ نهراسید، سعی نکنید همه چیز را در ذهنتان نگه دارید و تلنبار کنید. بنویسید، از جایی که باید شروع کنید، از کارهایی که در روزهای آینده باید به آن‌ها رسیدگی کنید. حتی می‌توانید بر اساس مهم بودنشان، نمره اولویت به آن‌ها بدهید. نوشتن به شما قدرت و تسلط می‌دهد.
5ـ از ظواهر شروع کنید. ظاهر خودتان را مرتب کنید. موهای ژولیده، لباس‌های نامرتب و اتو نکشیده و لکه‌دار، اتاق خواب درهم برهم، میز کار شلوغ را بگذارید توی الویت! یک کار روتین و منظم را هر روز سر یک ساعت مشخص انجام دهید و به آن مقید باشید. مثل مسواک زدن!
6ـ از در نظر گرفتن قوانین تخلف هم غاقل نمانید. به هر حال ممکن است ناخودآگاهتان گاهی به شما فرمان تخلف و سرپیچی بدهد، در این‌جور مواقع بهتر است که قوانین از پیش تعیین شده را به خودتان یادآوری کنید و مراحل تنبیه را اجرا کنید.
7ـ در پوششتان هارمونی ظاهری و هماهنگی رنگی را جدی بگیرید. با یک جستجوی کوتاه در اینترنت، یا پرس و جو و مشورت با کسانی که دستی در مد و لباس دارند یا حتی فروشندگان، دستتان می‌آید که چه رنگ‌هایی مکمل‌اند، به هم می‌آیند و پوشیدن آن‌ها با هم سبب آراستگی ظاهری بیشتر می‌شود.
8ـ طبقه‌بندی کنید. تا به نقش حیاتی طبقه‌بندی در زندگی بشر فکر کرده‌اید؟ ارسطو را می‌شناسید. از اولین فلاسفه یونان و شاگرد افلاطون است. یکی از کارهای مهم ارسطو در طول زندگی علمی‌اش این بوده که علوم را به دقت تنظیم و طبقه‌بندی کرده. طبقه‌بندی کردن یعنی چیزهایی را که از یک دسته هستند و شباهت بیشتری به هم دارند در یک گروه قرار دهیم. این نظم در همه جا به کار می‌آید و سبب سر و سامان دادن به ذهن هم می‌شود. بنابراین به سراغ میزکار، محل زندگی، اتاق و کمدتان بروید و ابزار و وسایل را بر اساس شباهتشان جدا کنید و در دسته‌های جداگانه قرار دهید.
9ـ بی‌خیال نشوید، کم نیاورید، جا نزنید و به خودتان زمان بدهید. در عین حال دست از سرزنش و تحقیر خودتان یا فردی که دچار این اختلال است بردارید. با سرزنش کاری درست نمی‌شود. یک شبِ هم نمی‌توان از همه چیز را مرتب کرد. بنابراین سعی کنید خودتان درک کنید، تشویق کنید و برای خودتان انگیزه بسازید.