چشمه عزیز
گلاب بانو
عطش
عزیز‌جان گفت: سلام بر لب‌های تشنه حسین و سعی کرد دهانش را به شیر آب برساند. همان پیراهن اطلس با گل‌های ریز قرمز تنش بود، مربوط به آن سالی که نوروز همگی رفتند باغ پروین‌‌سادات و آن‌جا نوه یکی یک‌دانه‌شان از همه آن‌ها جدا جدا عکس گرفت. همان عکس شد عکس مزار عزیز‌جان! هر چه گشتند توی آلبوم هیچ کجا به این زیبایی نخندیده بود. کلا زیاد نمی‌خندید، نه این‌که اخمو باشد نه، دندان‌های کج و کوله‌ای داشت که وقتی می‌خندید همه آن‌ها یک‌هو بیرون می‌ریخت. روی سنگ قبر اما دندان‌هایش مرتب بود. امین‌الله‌خان داده بود دندان‌هایش را ریز و صدفی نقاشی کنند. یک‌بار این‌جا خندیده بود و یک‌بار دیگر هم توی عروسی بشیر؛ پسرش، آن‌جا که عروس با انگشت عسل را می‌گذاشت توی دهان داماد از خنده از ته دل بشیر، خنده‌اش گرفته بود. انگار خیالش راحت شده بود که بشیر سر و سامان گرفته است!
عزیز‌جان تشنه بود و عطش دست از سرش بر‌نمی‌داشت. هر چقدر خودش را جلو کشید نتوانست دهانش را به آب برساند. از دست امین‌الله‌خان ناراحت بود، می‌گفت: این دهان، دهان من نیست. این‌ها دندان‌های من نیستند. دست امین‌الله‌خان خورد به بطری آب و ریخت روی لباس عزیز‌جان، همه لباسش را که نه، یک بخش‌هایی از چادر گل گلی و پیراهن اطلسش را خیس کرد، امین‌الله‌خان رنگ به رنگ شد از بی‌دست و پایی خودش، خجالت کشید و خودش را جمع کرد زیر عبای عنابی که روی شانه‌ها انداخته بود بعد با گوشه همان عبا سعی کرد خیسی و رطوبت آب ریخته را بگیرد. خنده خنده‌کنان عبا را توی دستش مشت کرد و گوشه آن را کشید روی صورت عزیز‌جان! همان‌طور هم شروع کرد به یک بسم‌الله و فاتحه خواندن، آب‌ها را از روی صورت و لباس عزیز‌جان جمع می‌کرد. عکس روی قبر انگار تازه می‌شد و گرد و خاکش گرفته می‌شد و عزیز‌جان لبخند به لب چشم در چشم می‌شد با امین‌الله‌خان و هر دو سر پیری کیف می‌کردند، امین‌الله‌خان با گوشه عبا کم کمک تمام سنگ را پاک کرد. چند قطره آب مانده بود گوشه چشم عزیز که انگار شبیه اشک بود و اشک امین‌الله‌خان را هم درآورد همان دو قطره آب! امین‌الله‌خان توی آن واویلا و سر و صدا، صدای عزیز‌جان را نمی‌شنید اصلا صدا به صدا نمی‌رسید. انگار محشر کبری بر پا بوده. صدای شرشر آب قطع نمی‌شد. عزیز دهانش را مدام نزدیک شیر آب می‌گرفت که تشنگی‌اش را برطرف کند، اما دهانش به آب نمی‌رسید. آب همین‌طور باز مانده بود و کسی نبود این شیر آب را ببندد. همین یک شیر باز مانده بود! بلند توی سر سرا داد زد: کی این شیر آب را باز گذاشته؟ کی این شیر آب را باز گذاشته؟ اما صدا از کسی در نیامد. همه می‌دانستند کار کار خودش است، حالا که عطش به لب‌هایش فشار آورده دارد به آن شیر آب نگاه می‌کند و غر می‌زند و دنبال مقصر می‌گردد و‌گرنه چه کسی غیر از خود عزیز‌جان در استفاده کردن از آب اسراف می‌کرد؟
خواب مرگش را سال‌ها پیش دیده بود خواب دیده بود که تشنه است و لب‌هایش ترک برداشته و از عطش به هر سمتی می‌دود. برای ما که تعریف می‌کرد، گریه‌اش می‌گرفت و می‌گفت: عین صحرای کربلا! بعد حساس شد به تمام شیر‌های باز، به تمام قطره‌هایی که از درز لای پیچ‌ها و سوراخ لوله‌ها و پارگی شیلنگ‌ها بیرون می‌ریختند، به چکه کردن حساس شده بود. انگار نه انگار یک چشمه مهرش بود، می‌گفت: اسراف حرام است. من خواب دیده‌ام سر بندِ آب‌هایی که هدر داده‌ام، که لب تشنه و عطشان در صحرا می‌دوم صحرا پر از شیر‌های آب است که باز مانده و آب همین‌طور روی زمین می‌رود ولی یا من دهانم به آب نمی‌رسد و یا وقتی که می‌رسد شیر خشکیده!
عزیز جان
همه می‌گفتتند عزیز‌جان آب را ببنند! از همان بچگی قبل از شوهر دادن، عزیز‌جان صدایش می‌کردند! عزیز یک خاندان پر از پسر بوده! انگار بعد از هفت پسر، خدا این دردانه را هدیه داده بود به خاندان بزرگ و بی‌در و پیکر اسماعیلی و دلشان ضعف می‌رفت برای کارهایش! عاشق آب بود. آن موقع‌ها بی‌آبی نبود! شیر و تشکیلات و لوله‌کشی هم نبود! یک چشمه بود و دو ده! هر روز عزیز‌جان را می‌بردند سر چشمه یک دل سیر آب‌بازی کند. از آب‌بازی که سیر می‌شد می‌آوردنش خانه و بهانه که می‌گرفت یک تشت آب می‌گذاشتند که بازی کند. این آب‌بازی از سرش نیفتاد هیچ‌وقت، بعد‌ها بزرگ‌تر که شد، اسم شستنی که می‌آمد دلش پر می‌کشید که من می‌شورم! از کنار چشمه تکان نمی‌خورد. چشم‌هایش را می‌بست و می‌رفت کنار چشمه می‌نشست. امین‌الله‌خان را هم همان‌جا دیده بود. پسر لاغر و مردنی خان که حالا یک دل نه صد دل عاشق عزیز‌جان شده بود، عزیز‌جان قیافه نداشت. دختر دردانه و لوس این یکی خان آن‌ور چشمه بود، اما چشم‌های قشنگی داشت، درست به رنگ چشمه، انگار هزار هزار سنگریزه ریز سبز رها شده باشند زیر پلک‌های عزیز‌جان! سر آن چشمه همیشه دعوا بود! آب که کم می‌شد، این‌وری‌ها می‌گفتند: مال ماست و آن وری‌ها می‌گفتند: مال ماست. عزیز‌جان بعد از آن دعوا و جنگ و بزن که کلی زخمی‌داد، به خاطر همین چشمه رضایت داد عروسشان شود که کینه و دعوا بخوابد! و امین‌الله‌خان به خاطر عزیز‌جان از چشمه گذشت و چشمه به آن بزرگی شد مهر سر عقد عزیز‌جان و اسم عزیز رفت روی چشمه و شد، چشمه عزیز!
مهریه عزیز
اصلش عزیز‌جان شهری نبود، یعنی کم‌کم آب لوله‌کشی آمده بود به روستا که آن‌ها جمع کردند و آمدند شهر، عزیز‌جان توی شهر تنها دل خوشی‌اش صدای شیر آب بود که از وقتی چشم باز می‌کرد به بهانه‌های مختلف باز می‌گذاشت تا برود روی کاشی‌ها، توی حوض و صدا بدهد صدای کودکی و جوانی! هر چه می‌گفتند: عزیز‌جان! شیر آب را ببنند این آب تصفیه شده است! حیف است! گناه دارد! به گوشش نمی‌رفت. دلش می‌خواست که آب را هدر ندهد اما صدای آب انگار که صدای پدر و مادرش باشد، آرامش می‌کرد! خشک‌سالی شده بود و آب را جیره‌بندی کرده بودند، یک نصفه روز آب را ذخیره می‌کردند و نصفه روز دیگر آب برمی‌داشتند. همان نصفه روزی که آب را وصل می‌کردند، عزیز‌جان انگار به عزیزش رسیده باشد با چشم‌های اشک‌آلود و گریان می‌نشست پای شرشر شیر آب و یک دل سیر آب زمین می‌داد! اصلا قبول نمی‌کرد که مایع حیاتش کم شود. می‌گفت: آب واقعا مایع حیات است، حیات و زندگی من که به آب بستگی دارد. مهریه‌اش را هم همان چشمه گذاشته بود که از دل زمین می‌جوشید. هر چه گفتند: آب چشمه که مهریه نمی‌شود، می‌گفت: می‌شود و هر بار که با امین‌الله‌خان می‌رفتند پای چشمه ذوق می‌کرد. دست می‌برد یک مشت از مهریه‌اش بر می‌داشت و به آسمان می‌پاشید دانه‌های زلال آب را! هیچ‌کس حق نداشت دور چشمه زباله بریزد یا کثیفش کند! عزیز حواسش بود اما خودش آب را توی شهر این‌طوری هدر می‌داد. آب چشمه را هم با لوله کشیده بودند توی خانه‌ها وقتی صدای شرشر آب توی پاشویه حیات خانه‌ها می‌آمد بند دل عزیز پاره می‌شد. می‌دانست، جان چشمه عزیزش است که این‌طور روی کاشی‌ها می‌دود! به خاطر همین هم وقتی این آخری‌ها با عصا و پادرد رفتند سر چشمه، دیدند از آن چشمه به آن بزرگی چیزی نمانده، خشک‌سالی رمقش را کشیده است. یک گُله جای مرطوب، با آب گندیده از چشمه مانده بود! عزیز‌جان خیلی غصه خورد بعد از آن هم دیگر شیر آب را باز نمی‌گذاشت، فقط چشم‌هایش را می‌بست که صدا در سرش بپیچد و لازم نباشد توی این خشک‌سالی آب را هدر بدهد، اما حواسش که پرت می‌شد گاه گاهی شیر آب را باز می‌گذاشت. اولش شرشر ولی بعد آب را کم می‌کرد به همان قطره قطره هم راضی بود. مادر می‌گفت عزیز‌جان آن دنیا باید دریا دریا جواب بدهد و عزیز‌جان می‌گفت: راست می‌گوید، اما چه کنم کاش پیشانی‌ام را به شرشر آب گره نمی‌زدند. از اولش هم باید می‌ماندم روستا کنار چشمه خودم.