آخرین نفس

مریم جهانگیری‌زرگانی

پیرمرد فرو رفته بود توی مبل جلوی پنجره. هر دو دستش روی دسته عصایش بود. چانه‌اش را گذاشته بود روی دست‌هایش و با اخم آسمان ابری را نگاه می‌کرد. صدای پیرزن را از پشت سرش شنید.

ـ آقا جمال، تو که هنوز نشستی! پاشو لباس بپوش. دیر می‌رسیم، زشته.

پیرمرد آه کشید.

ـ تاجی من نمیام. خودت تنها برو.

پیرزن جلو آمد.

ـ وا! یعنی چی که نمی‌آیی!؟ تشییع جنازه دوست قدیمی‌ات هست ‌ها. عیبِ، بدِ جمال. زنش ازت توقع داره.

ـ حالم خوب نیست. همه جونم در می‌کنه. فکر کنم چاییدم. اگه بیام ذات‌الریه میشم ‌ها، بعدش می‌افتم می‌میرم!

پیرزن نچی کرد و نفسش را تند بیرون داد.

ـ وای از دست تو پیرمرد! خب اگه تو نیایی، منم نمی‌رم.

پیرمرد صاف نشست.

ـ نه نه... تو برو. اگه سرهنگ فخار خد ابیامرز دوست صمیمی من بود، زن بینواش هم دوست جون جونی توئه. خود سرهنگ مرده، حالیش نیس کی اومده قبرستان، کی نیومده. از کجا می‌خواد بفهمه من نیومدم تشییع جنازه‌ش. اما افروغ خانم خوب حواسش جمعِ. اگه تو نری دل‌خور میشه ازت. باهات قهر می‌کنه.

پیرزن به خنده افتاد.

ـ این پرت و پلاها چیه می‌گی جمال!؟ مُرده از زنده‌ها آگاه‌تره. خیلی هم خوب می‌فهمه نیومدی تشییع جنازه‌ش.

ـ خب بفهمه، به درک! مثلا می‌خواد چکار کنه!؟ هر چقدرم آگاه باشه، بازم دستش کوتاه‌س!

این را گفت و لبخند پیروزمندانه‌ای روی لب‌هایش نشست. پیرزن سری تکان داد و آه کشید. با خودش فکر کرد پیر شد و عاقل نشد. گفت:

ـ خیله خب. پس مواظب خودت باش. زودی بر می‌گردم.

پیرمرد سر بالا انداخت.

ـ نمی‌خواد زود برگردی. بمون ناهار هم بخور که لااقل ارزش این همه راهی که داری میری رو داشته باشه! نگران منم نباش. زنگ می‌زنم رستوران یه چیزی سفارش میدم.

ـ از دست تو جمال! رفیق قدیمی‌ات مرده، بعد تو ناراحت که نیستی هیچ، میگی بمون ناهار بخور که ارزش راهی که رفتی رو داشته باشه! توی سینه‌ات به جای قلب سنگ گذاشتن انگار!

ـ دای بابا تاجی! چقدر بحث می‌کنی. اصلا من منتظرم تو بری، بعد بشینم زار بزنم و صورتم رو خنج بزنم که خدایا چرا رفیق من رو که قد کلاغ عمر کرده بود دنیا از بردی!

پیرزن به خنده افتاد.

ـ اصلا من دیگه هیچی نمی‌گم. کاری نداری؟ چیزی لازمت نیست بیارم بذارم دم دستت؟

ـ نه، برو. چلاق که نیستم. چیزی بخوام خودم میرم بر می‌دارم.

ـ باشه... زنگ نزنی رستوران سفارش چلوکباب بدی ‌ها. برات خوب نیست. باز غلظت خونت می‌ره بالا.

ـ نترس... می‌گم خوراک جوجه بیارن با سوپ و ماست. نوشابه هم سفارش نمی‌دم. خیالت راحت.

پیرزن راه افتاد طرف در. همان‌طور که داشت چکمه‌های چرمی ساق کوتاهش را می‌پوشید گفت:

ـ راستی جمال، توالت رو تازه شستم. کف‌اش هنوز خیسِ. خواستی بری دستشویی احتیاط کن.

ـ باشه. به زن فخار هم سلام برسون. از قول من تسلیت بگو. اگه گفت چرا نیومد، بگو ذات‌الریه شده. دکتر گفته نباید هوا بخوره.

پیرزن چیزی نگفت. خداحافظی کرد و از در بیرون زد. همین که صدای بسته شدن در آمد، پیرمرد نفس راحتی کشید. زیر لب غر زد:

ـ وای وای وای وای... این زن خسته نمی‌شه از چونه زدن!

عصایش را تکیه داد به دسته مبل. عقب رفت و لم داد به پشتی مبل. سرش را گذاشت لبه مبل و زل زد به سقف. دلش می‌خواست مدتی پایش را از خانه بیرون نگذارد. احساس ناامنی می‌کرد. انگار یکی داشت سایه به سایه تعقیبش می‌کرد و می‌خواست بلایی سرش بیاورد. ته دلش خالی بود. پاهایش سست بود. ترس به دلش افتاده بود. آه کشید و چشم‌هایش را روی هم گذاشت. شاید هم تأثیر خوابی بود که دیشب دیده بود. خواب دیده بود دارد با دوچرخه توی خیابان تاریکی می‌رود. خیابان دراز بود و خلوت. تهش پیدا نبود. تک و توک آدم از توی پیاده‌رو می‌رفتند و می‌آمدند. انگار خیلی دیروقت بود. مردم جور بدی نگاهش می‌کردند. حس می‌کرد می‌خواهند یک بلایی سرش بیاورند. تندتند رکاب می‌زد تا زودتر خودش را از آن خیابان لعنتی بیرون بکشد. اما هر چه جلو می‌رفت خیابان تمام نمی‌شد. همان‌طور که داشت می‌رفت یک‌دفعه حس کرد یکی ترک دوچرخه‌اش نشسته. برگشت پشت سرش را نگاه کرد، دید سرهنگ فخار است. بدجوری جا خورد. نزدیک بود دوچرخه را چپ کند. اما سرهنگ دست دراز کرد و فرمان را از دستش گرفت. بعد هم بهش گفت «هر جا بری بهت می‌رسم» وحشت‌زده و فریاد‌کشان از خواب پریده بود. یک‌دفعه زمزمه‌ای از کنار گوشش گفت:

ـ اون سرهنگ فخار نبود. عزراییل بود.

پیرمرد یک‌دفعه از جا پرید و از ته دل داد زد. هراسان دور و برش را نگاه کرد. چند لحظه‌ای طول کشید تا متوجه شد خوابش برده بوده و باز داشته خواب می‌دیده. چنگ زد به سینه‌اش و عمیق نفس کشید. احساس خفگی می‌کرد. قلبش تیر می‌کشید. زیر لب گفت:

ـ لااله الا الله....

عصایش را از کنار مبل برداشت. از جا بلند شد و راه افتاد طرف‌ آشپرخانه. مهره‌های کمرش ترق ترق می‌کرد و زانوهایش می‌لرزید. یادش می‌آمد وقتی بچه بود یک روز صبح ننه بزرگش هراسان از خواب پرید و اهل خانه را صدا زد و بهشان گفت تا امروز عصر بیشتر زنده نیست. هیچ‌کس حرفش را جدی نگرفت. بهش گفتند خیالاتی شده. توصیه کردند صدقه بدهد و صلوات بفرستد. اما بعدازظهر همان روز ننه بزرگ توی خواب مرد. وقتی از مادرش پرسید ننه از کجا فهمیده که دارد می‌میرد، مادرش گفت آدم‌های خوب از مرگ خودشان آگاه می‌شوند. در یخچال را باز کرد. بطری آب را بیرون آورد. از توی جاظرفی یک لیوان برداشت. زیر لب گفت:

ـ من که آدم خوبی نیستم. بار گناهم خیلی سنگینه.

برای خودش آب ریخت و مشغول خوردن شد. در همان حال به کارهای بدی که در زندگی‌اش کرده بود فکر کرد. یک‌دفعه هول برش داشت.

ـ خب اگه این‌طوری باشه که بدبخت می‌شم اون دنیا.

نچ نچی کرد و رو به آسمان گفت:

ـ استغفرالله.... خدایا توبه می‌کنم.

بطری آب را برگرداند سر جایش. راه افتاد که برگردد سمت مبل. هنوز به وسط‌ هال نرسیده حس کرد باید برود دستشویی. راهش را کج کرد طرف دستشویی. در دستشویی را باز کرد. پای چپش را گذاست توی دمپایی. عصایش را تکیه داد به دیوار و پای راستش را بلند کرد تا فرو کند توی دمپایی. اما یک‌دفعه دمپایی‌اش روی سرامیک مرطوب دستشویی لیز خورد. تازه آن‌موقع بود که توصیه‌های ایمنی زنش یادش آمد. اما دیگر دیر شده بود. پای راستش رفت توی هوا و زانوی چپش خم شد. از پشت خورد زمین.

***

پیرمرد سعی می‌کرد بدود. اما پاهایش جان نداشت. برعکس، پاهای سرهنگ فخار حسابی پرقوت بود. مثل برق دنبالش می‌آمد. چیزی نمانده بود بهش برسد. نزدیکش که رسید دستش را گرفت و کشید و در همان حال گفت:

ـ هر جا بری بهت می‌رسم.

پیرمرد سوزشی توی دستش حس کرد. داد زد:

ـ تف به قبرت فخار! چی از جونم می‌خوای؟

تکان محکمی خورد و چشم‌هایش را باز کرد. دید سه چهار نفر دور و برش نشسته‌اند. دو تا مرد سفید پوش و یک مرد سبیل کلفت و یک زن پیر. سفیدپوش‌ها را نمی‌شناخت. سبیل کلفت همسایه روبرویی شان بود و پیرزن، تاجی بود، زن خودش. پیرزن با گریه گفت:

ـ نترس. چیزیت نشده. شکر خدا که سرت به دیواری، جایی نخورده. فقط زانوت یه خرده کوفته شده.

یکی از سفیدپوش‌ها پرسید:

ـ پدرجان، حالت خوبه؟

پیرمرد سر تکان داد.

ـ آره...

ـ امروز چندشنبه‌س؟

ـ پنجشنبه!

ـ اسمت چیه؟

ـ جمال انوشیروانی!

سفیدپوش دیگر سؤالی نپرسید. به پیرزن گفت:

ـ مشکلی ندارن. حالشون خوبه. فقط باید استراحت کنن. نیازی نیست منتقلشون کنیم بیمارستان.

این را گفتند و بساطشان را جمع کردند و رفتند. سبیل کلفت، دو دستی زیر بغل‌ها و زانوهایش را گرفت و مثل پر کاه بلندش کرد و تا اتاق خواب بردش. گذاشتش روی تخت. رو به پیرزن گفت:

ـ مادر، اگه کاری داشتی تعارف نکن‌ ها. هر موقعی که بود، حتی نصف شب یه زنگ بزن. فوری میام.

پیرزن اشک‌هایش را پاک کرد و دماغش را بالا کشید.

ـ خیر از جوونیت ببینی مادر.

سبیل کلفت هم رفت. پیرزن نشست کنار شوهرش.

ـ خدا رو صد هزار مرتبه شکر که به خیر گذشت. خوب شد واسه ناهار نموندم. از همون لحظه‌ای که پام رو از در بیرون گذاشتم دلم شور می‌زد. نمی‌دونی وقتی از در اومدم تو و دیدم بیهوش افتادی جلوی در دستشویی چه حالی شدم. آخه مرد چرا این‌قدر بی‌احتیاطی؟

پیرمرد نفس راحتی کشید.

ـ تاجی... یه چیزی می‌گم هول نکنی ها.

ـ نه بگو... چی شده؟

ـ از دیشب تا حالا همش خواب فخار رو می‌بینم. هر جا می‌رم دنبالم می‌آد. هی می‌گه هر جا بری بهت می‌رسم. تاجی! به نظرت دارم می‌میرم؟ تاجی من از مردن می‌ترسم.

تاجی نفسش را که حبس کرده بود بیرون داد.

ـ این حرفا چیه؟ خدا نکنه. حتما از مردن فخار دلت خالی شده. هر چی نباشه رفیق قدیمیت بوده. یه مدت که بگذره فراموش می‌کنی.

پیرمرد چرخید به پهلو. دنده‌ها و زانویش تیر کشید. آهی از درد کشید و گفت:

ـ شایدم هی میومده تو خوابم که واسه زمین خوردنم بهم اخطار بده، ‌هان؟

پیرزن ابرو بالا انداخت.

ـ نمی‌دونم والله ... حالا اصلا هر چی. بیا بهش فکر نکنیم. تو بگیر بخواب. منم می‌رم زنگ بزنم رستوران، یه غذایی چیزی سفارش بدم. مردیم از گرسنگی.

پیرمرد سر تکان داد. دستش را گذاشت زیر سرش و تا شانه رفت زیر پتو. به خودش گفت «فکر کنم هر بلایی هم می‌خواسته سرم بیاد این زمین خوردن، دفعش کرده. یه مدت زانوم درد بکنه و نتونم راه برم بهتر از اینه که سرازیر قبر بشم.» چشم‌هایش کم‌کم گرم شد. داشت خوابش می‌برد که یک‌دفعه حس کرد یه چیز سنگین روی قفسه سینه‌اش افتاده. هراسان چشم‌هایش را باز کرد. با فخار چشم تو چشم شد. صورتش مثل سنگ خشک و بی‌حالت بود. خواست دهان باز کند و داد بزند اما زبانش بند آمده بود. حس کرد هوای سردی دارد از روی انگشت‌های پایش به طرف بالا می‌آمد. اول بدنش مورمور می‌شد. بعد یخ می‌کرد و بعد دیگر چیزی حس نمی‌کرد. فخار به جلو خم شد. آرام زمرمه کرد:

ـ گفتم که... هر‌جا بری بهت می‌رسم.

پیرمرد تقلا کرد. سعی کرد پیرزن را صدا بزند یا از جا بلند شود. اما نتوانست. هوای سرد از پاها و شکمش رد شده و تا قفسه سینه‌اش بالا آمده بود. داشت قلبش را له می‌کرد. فخار همان‌طور ایستاده بود بالای سرش و لبخند می‌زد. هوای سرد رسیده بود به صورتش. نه می‌توانست لب‌هایش را تکان بدهد و نه حتی می‌توانست پلک بزند. فهمید دیگر کاری از دستش بر نمی‌آید. دست از مبارزه کشید. نگاهش رفت سمت در اتاق. دلش می‌خواست برای آخرین‌بار زنش را ببیند. همان‌طور که چشم به در دوخته بود، آخرین نفس را کشید.

***

دستی روی شانه پیرمرد نشست. پیرمرد وحشت‌زده چشم‌هایش را باز کرد.

ـ تاجی تویی!؟

ـ آره، پس می‌خواستی کی باشه!؟ پاشو ناهار حاضره.

پیرمرد لبخند زد. همان‌طور که سعی می‌کرد توی تخت بنشیند با خودش گفت:

ـ خدایا ممنون که هنوز زنده‌ام...