مروری بر خاطرات چند تن از زنان مبارز در جریان پیروزی انقلاب اسلامی
پروانه‌ها در جدال با آتش
فاطمه اقوامی
همین که وارد شد بوی خونی که در فضا پیچیده بود، حالش را بهم زد... پایش روی زمین کشیده می‌شد... دلش نمی‌خواست حتی یک قدم دیگر به سوی این جهنم بردارد اما اختیاری در کار نبود... داشتند کشان‌کشان می‌بردنش... نمی‌دانست چه اتفاقی انتظارش را می‌کشید... جایی را نمی‌دید فقط صدا می‌شنید... صدای ناله‌هایی که جگرش را می‌سوزاند... سن و سالی نداشت... یک جوان با دنیایی از آرزو... آرزوهایی بزرگ که برای به ثمر رسیدنش حاضر بود جانش را هم بگذارد... تک تک لحظات زندگی مثل یک فیلم سینمایی با دور تند از جلوی چشمانش رد شد و دست آخر لبخندی را بر لبش نشاند... لبخندی از سر رضایت... قلبش باور داشت به مسیری که طی کرده... مطمئن بود که راه را اشتباه نیامده است... قدم‌هایش استوارتر شد... باکی نداشت حتی از مرگ... فقط دل‌نگران رویارویی با جماعتی بود که خانه دلشان تاریک تاریک بود، بدون هیچ نوری... و حال او مثل پروانه‌‌ای بود که باید به جدال آتش می‌رفت... مثل هزاران چون خودش...
راستش این توصیفات مانند نقاشی کودکانه‌ای می‌ماند از آن روزها و حکایت پروانه‌های در قفس... روزهای نه چندان دور این سرزمین همیشه سربلند... روزهایی که یک نفر از تبار نیکان یک تنه به پاخواست تا تاریکی‌ها را از رخ آسمان کنار زند و خورشید را برای مردم سرزمینش به ارمغان آورد... اما او تنها نماند خیلی زود خروشی به جان کل سرزمین افتاد و مردان و زنان بسیاری عاشقانه پا در میدان مبارزه گذاشتند... در این سال‌های گذشته بر آن روزها درباره شیرمردانی که شجاعانه جان بر کف دست گرفتند و دژخیمان را به ستوه آوردند زیاد شنیده و خوانده‌ایم اما پرونده زرین فعالیت‌ها و مبارزات بانوان کمتر خوانده شده است... گرچه از قدیم گفته‌اند شنیدن کی بودن مانند دیدن و مطمئنا من و شما هر چقدر هم بخوانیم و بدانیم نمی‌توانیم حتی یک ثانیه از آن روزها و آنچه بر این بانوان مبارز گذشته را درک کنیم ولی باید بارها و بارها مجاهدت‌ها و خاطرات‌شان را مرور کنیم مبادا که گرد فراموشی بر آن بنشیند. در این روزها که دوباره عطر خوش پیروزی انقلاب در فضای شهر پیچیده نگاهی داشتیم به خاطرات برخی از زنان مبارز که روزگار تلخی را در کمیته مشترک ساواک گذرانده‌اند. حتم دارم شما هم با خواندن این سطور در کنار همه تلخی‌ها به خودتان می‌بالید که سرزمین‌تان چنین شیرزنانی دارد...
پرونده شماره یک: بانوی نام‌آشنای مبارز
نام: مرضیه
شهرت: حدیدچی
معروف به: طاهره دباغ
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
سال 40، 41 بود که فعالیت‌های انقلابی‌اش را با پخش و توزیع اعلامیه آغاز کرد و با ورود به تشکیلاتی که زیر نظر آیت‌الله سعیدی هدایت می‌شد، مبارزاتش را شدت بخشید. روزها می‌گذشت و او با اینکه مادر 8 فرزند بود هیچ‌گاه از فعالیت‌هایش دست برنداشت تا اینکه بالأخره سال 1352 یک شب که همه اعضای خانواده دور هم مشغول صحبت بودند آن حادثه تلخ اتفاق افتاد. مأموران ساواک برای بردن او آمده بودند. وقتی می‌خواستند او را سورا ماشین کنند می‌دانست به رسم همه دستگیری‌ها او را بین دو مأمور در صندلی عقب می‌نشانند، پس جلوی ماشین ایستاد و گفت: «من بین دو نامحرم نمی‌نشینم، به جلو می‌روم شما سه نفر عقب صندلی بنشینید.» مأموران ساواک هر کار کردند حتی به زور اسلحه هم نتوانستند از پس او بربیایند و در نهایت مجبور شدند تسلیم شوند و همان‌طور شد که او می‌خواست.
نزدیک کمیته مشترک که شدند عینک دودی ماتی به مرضیه دادند تا به چشمانش بزند. او هم برای آنکه خود را بی‌اطلاع از این چیزها نشان دهد خیلی معمولی گفت: «من عینکی نیستم. زودتر سؤالات‌تان را بپرسید می‌خواهم برگردم خانه، بچه‌هایم هنوز شام نخوردند، صبح زودم باید برای رفتن به مدرسه بیدارشان کنم.» البته این حرف‌ها کارگر نیفتاد و با همان عینک دودی که بر چشمانش زدند او را به کمیته مشترک بردند. تازه آنجا بود که فهمید ای دل غافل ساواک اطلاعات زیادی از او دارد و بیشتر از همه از این عصبانی هستند که او با وجود زن بودن و با داشتن این تعداد بچه و مشکلات زیاد زندگی ارتباطات و فعالیت‌های سیاسی زیادی دارد.
شکنجه‌ها با سیلی و توهین شروع می‌شود و به مراحل سخت‌تر باتوم و شلاق می‌رسد. گاهی آنقدر شلاق بر پاهای او می‌زدند که از هوش می‌رفت و بازجوها مجبور می‌شدند با آب او را به هوش بیاورند تا دوباره شکنجه از سر گرفته شود. برای آنکه پاهایش ورم نکند بعد از شلاق زدن او را مثل بقیه مجبور می‌کردند روی پاهایش راه برود، ناگفته پیداست که این کار چه درد طاقت‌فرسایی را به جان او می‌نشاند. وصل جریان الکتریسته با ولتاژهای مختلف به بدن، زدن باتوم برقی بر روی نقاط حساس بدن از جمله گوش، لب و دهان از دیگر شکنجه‌هایی بود که در او تجربه کرده است.
خلاصه مرضیه 16 روز وحشیانه‌ترین شکنجه‌ها را تحمل کرد و لب باز نکرد. بازجوها که از این همه مقاومت به ستوه آمده بودند فکری خباثت‌آمیز به ذهن‌شان رسید و دختر دوم مرضیه را که دختر جوان تازه عقد کرده‌ای بود دستگیر و به کمیته آوردند تا مقاومت او را درهم بشکنند اما زهی خیال باطل!
پرونده شماره دو: ارثیه مادری
نام: رضوانه
شهرت: میرزا دباغ
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
رضوانه آن روزها 14 ساله بود و در مدرسه رفاه تحصیل می‌کرد. او از همان کودکی در دامن مادری مبارز چون مرضیه حدیدچی بزرگ شده بود و توانسته بود رسم مبارزه را خوب از وی بیاموزد. دلش می‌خواست او هم مانند مادر کاری انجام دهد. به همین خاطر با دوستش سوسن حدادعادل به تصمیم گرفتند کاری را آغاز کنند. شب‌ها پای رادیوی عراق می نشستند و صحبت‌ها و اعلامیه‌های امام را می‌نوشتند. بعد هم از آنجایی که دستگاه کپی نداشتند با استفاده از کاغذ کاربن آنها را تکثیر و در مدرسه‌شان پخش می‌کردند. وقتی ساواک برای گرفتن مادر به خانه‌شان ریختند از بخت بد این اعلامیه‌ها را پیدا کردند و بعد از تطبیق خط فهمیدند که کار رضوانه است و همین بهانه‌ای شد تا او را دستگیر و در کنار مادرش به زندان بیاندازند. حتی به نامزد رضوانه هم رحم نکردند و او را برای بازجویی به کمیته مشترک بردند و با اتوی داغ او را شکنجه دادند.
روزهای تلخ و سختی بر این مادر و دختر گذشت. از طرفی رضوانه جوان را مقابل مادر شکنجه می‌دادند و با فریادهای مظلومانه او خون به دل مرضیه می‌کردند از طرف دیگر رضوانه شاهد رفتارهای وحشیانه بازجوها با مادرش بود و توان از کف می‌داد. رضوانه خودش درباره آن روزها می‌گوید: از خباثت و كارهاي كثيفي كه بازجويان انجام مي‌دادند نمي‌توانم حرفي بزنم، چون شرم دارم. آن همه زشتي و پلشتي را مي‌ديدم، اما كاري از دستم برنمي‌آمد.
یک شب مأموران به سلول مادر و دختر آمدند و رضوانه را با خود بردند، فریادها و التماس‌های مادر هم نتیجه نداشت. ساعت‌ها گذشت و خبری از رضوانه نشد فقط صدای جیغ‌ها و ناله‌های او می‌آمد و آتش به دل مادر می‌زد تا اینکه بعد از مدتی سکوتی مرگبار همه جا را فراگرفت. دیگر هیچ صدایی نمی‌آمد. مادر در سلول چون مادرگزیده‌ها به خود می‌پیچید و از نگرانی جانش به لبش رسیده بود. حدود 4 صبح بود که صدای زنجیر در بند آمد و بعد دو مأمور رضوانه کشان کشان تا جلو سلول آوردند. مادر از دریچه روی در نظاره‌گر بود و مأموران روی رضوانه سطل سطل آب می‌ریختند اما او تکانی نمی‌خورد. در نهایت او را همان جا رها کردند. صدای فریادها و ضجه‌های مادر زندان را به لرزه درآورده بود. ساعت 7 صبح مأموران برگشتند و پیکر رضوانه را داخل پتویی قرار دادند و بردند. مادر از تصور اینکه جان رضوانه‌اش را گرفته باشند طاقتش طاق شده بود دوباره شروع کرد به ضجه زدن و با فریاد می‌گفت: «مرا هم ببرید! می‌خواهم پیش بچه‌ام بروم! او را چه کردید؟ قاتل‌ها! جنایتکارها و...» اما به ناگاه صوت زیبای تلاوت قرآنی چون آبی بر آتش دل مادر ریخته شد. کسی با نوایی دلنشین این آیه را تلاوت می‌کرد: «وَاسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخَاشِعِینَ» این صدای آیت‌الله ربانی شیرازی بود که با این نوای سوزناک به مادر دلداری می‌داد.
پرونده شماره سه: مبارزه با چاشنی عشق
نام: طاهره
شهرت: سجادی
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
از همان دوران مدرسه با سیاست و مبارزه آشنایی داشت اما ازدواج با مهدی غیوران و دیدن روحیه و استقامت او در راه آرمان و اهدافش، روحیه مبارزه‌طلبی را در او تقویت کرد. کم و بیش از کارهای مبارزاتی همسرش اطلاع داشت و خودش هم فعالیت‌هایی مثل پخش اعلامیه امام و پناه دادن به مبارزان در منزل را انجام می‌داد اما سعی می‌کرد کنجکاوی بیش از حد به خرج ندهد تا اگر روزی دستگیر شد چیزی برای گفتن نداشته باشد. سال 53 اتفاقی افتاد که پای او را نیز به کمیته مشترک باز کرد. سرهنگ زندی‌پور رئیس کمیته مشترمک به دست اعضای سازمان مجاهدین ترور شد. قرار بود محسن خاموشی و صمدیه لباف که در آن عملیات شرکت داشتند دو، سه اتومبیل عوض کنند که مسئولیت آخرین اتومبیل را طاهره و همسرش بر عهده داشتند. فردی که قبلا توسط ساواک دستگیر شده بود این قضیه را در بازجویی‌هایش لو داد و در نتیجه مهدی غیوران دستگیر شد. طاهره خوب می‌دانست خیلی زود به سراغ او هم می‌آیند. تنها فکری که به ذهنش رسید این بود که همه چیز را عادی جلوه بدهد. پس خانه را آب و جارو کرد، فواره حوض را باز گذاشت تا مأموران فکر کنند او از چیزی خبر ندارد که اتفاقا این کار همراه با بازی دیگر او مؤثر واقع شد. مأموران وقتی او را به کمیته مشترک بردند با همسرش روبرو کردند و گفتند: آخرین بار که ایشان ماشینی را تحویل گرفت، خانمی همراه‌اش بود. طاهره در اینجا هم زرنگی به خرج داد و مأموران را به بازی گرفت. تا این جمله را شنید شروع کرد به داد و بیداد کردن و فریاد زد: پس بگو شب‌ها که دیر به خانه می‌آیی کجا هستی! من ساده‌دل را بگو که دارم با یک مرد خیانت‌کار زندگی می‌کنم! هر چه مهدی غیوران قسم و آیه یاد می‌کرد که این‌طور نیست، طاهره بیشتر فریاد می‌زد! تا اینکه مأموران ساواک گرفتار این حقه زیرکانه او شدند و فکر کردند او از چیزی خبر ندارد و او را آزاد کردند. گرچه مأموران به امید به دست آوردن اطلاعاتی چند روزی در خانه آنها مستقر شدند اما طاهره فقط مثل یک زن خانه‌دار ساده از آنها پذیرایی کرد و باعث شد آنها ناامیدانه و دست خالی از آنجا بروند.
مرداد سال 54 بود که دوباره به سراغ او آمدند اما این بار دیگر نمی‌شد نقش یک زن ساده خانه‌دار را بازی کند، ساواک از خیلی چیزها خبر داشت. خلاصه او را به کمیته مشترک بردند و روزهای سخت شروع شد. طاهره هم شکنجه‌های فراوانی را تجربه کرد اما شاید سخت‌ترین آنها دوماه ماندن در سلول انفرادی بود. او روزهاي اول با خمير نان خشك، روي ديوارها خط كشيدم تا حساب و كتاب را داشته باشد اما کم‌کم از این کار خسته شد و آن را کنار گذاشت فقط دلخوش شده بود به خواندن ديوار نوشته‌‌هایی که از زندانیان قبلی به یادگار مانده بود. خودش هم سوره انشراح را با نان خشك روي ديوار نوشت تا به یادگار بماند.
پرونده چهارم: دختر آن بزرگ مرد
نام: بتول
شهرت: غفاری
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
پدرش از همان اوایل شروع نهضت در میدان مبارزه حضور داشت و شاید کمتر کسی در آن روزها نام آیت‌الله غفاری را به یاد نداشته باشد. اولین بار بتول 5 ساله بود که پدر دستگیر شد و او از همان موقع نگاهش به راه پدر بود و سعی می‌کرد درس شجاعت و ایستادگی در راه حق را از وی بیاموزد. سال 53 آخرین باری بود که پدر دستگیر شد. وقتی او را به کمیته مشترک بردند در یکی از بازجویی‌ها به وی می‌گویند اگر به امام توهین کند آزادش می‌کنند اما آیت الله غفاری از این کار سرباز می‌زند و می‌گوید: دشمن خمینی کافر است. خلاصه در این مرتبه آخر دستگیری آنقدر مورد شکنجه‌ها مختلف قرار گرفت تا روح پاکش به سوی آسمان پر پرواز گشود. بعد از شهادت پدر باید یکی از اعضای خانواده برای تحویل گرفتن وسایل او به زندان می‌رفت که بتول این مأموریت را بر عهده می‌گیرد و در آنجا دست به اقدامی شجاعانه می‌زند. او از غفلت چند ثانیه‌ای مأمور تحویل وسایل استفاده می‌کند و دو عکسی که از پدرش در زندان انداخته بودند، از لای پرونده برمی‌دارد. در گزارش بازجویی ساواک در این باره آمده است: «اطلاعات واصله حاکی از ان است که پس از فوت شیخ حسین غفاری در بیمارستا شهربانی عکس وی از زندان قصر خارج و به طریقی به خارج از کشور ارسال و در آجا ضمن توزیع عکس و تهیه و تکثیر اعلامیه‌های موهن و مضره موجب تبلیغات وسیعی به نفع گروه‌های خرابکار و تحریک افکار عمومی شده لذا با پیگیری مأموران مشخص گردید عکس مزبور توسط دختر وی بتول غفاری تهیه شده است.»
بتول هم مثل خیلی‌ها خاطرات تلخی از کمیته مشترک دارد. خاطراتی که در عین تلخی، غرور‌آفرین است و از مقاومت مردان و زنان مبارز حکایت می‌کند. شکنجه‌گر اصلی بتول فردی به نام حسینی بود که همیشه او را مسخره می‌کرد و می‌گفت: «مگر اینجا مسجد است؟ رویت را باز کن!» اول حسینی وارد معرکه شکنجه می‌شد و بعد بقیه بازجوها می‌آمدند و با هر آنچه دست‌شان می‌رسید زخمی بر تن آنها وارد می‌آوردند. بتول آرش شکنجه‌گر هم خوب به یاد دارد. او عادت داشت موهای بتول را دور دستش بپیچاند و در اتاق بچرخاند. بارها هم سر بتول را به پله‌ها کوبیده بود. یک بار هم بعد از آنکه بتول حسابی مورد شکنجه واقع شده بود، آرش آمد و روی پاهای زخمی او ایستاد و گفت: «می‌خواهم فشار بدهم تا باد نکند و بتوانی باز هم کتک بخوری!»
پرونده شماره پنجم: آن روزهای تلخ
نام: اختر
شهرت: رودباری
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
اولین بار سال 1355 بود که دستگیر شد، در مسیر بازگشت به خانه بود که ساواک به خاطر ظاهر محجبه‌اش به او مظنون می‌شود و او را بازداشت می‌کند اما چون در تفتیش منزل مدرکی از اختر به دست نمی‌آورند، او را آزاد می‌کنند. اما نه آزادی کامل. او و خانواده‌اش تا مدت‌ها تحت تعقیب بودند. ساواک شده بود بلای جان‌شان. هر لحظه و هر کجا که می‌رفتند مأموری در تعقیب آنها بود تا آنکه در 18 اردیبهشت 1356 برای دومین بار در چالوس دستگیر شد. آن زمان اختر در آموزش و پرورش مشغول به کار بود و به واسطه یکی از دوستانش با شاخه مذهبی سازمان مجاهدین با ارتباطاتی داشت. او اعلامیه‌های امام و گاهی هم اعلامیه‌های مهدیون را که از طریق دوستانش به او می‌رسید می‌خواند و گاهی هم آنها را در دانشگاه نصب می‌کرد تا دیگران بخوانند. برخی اوقات هم بعضی جزوه‌ها و یا کتاب‌هایی مثل جلد 4 «فلسفه و روش رئالیسم» در مورد مارکسیسم را که هنوز چاپ نشده بود با دوستش برای دیگران دست‌نویس می‌کرد.
گرچه زمان دستگیری او به خاطر انتشار اخبار جنایت‌های ساواک و فشارهای مردمی او کمی اوضاع و احوال زندان و شرایطش بهتر شده بود اما همان روزها هم به اندازه کافی خاطرات تلخی را برای اختر رقم زده است. او هفت ماه در کمیته مشترک و یک سال و نیم هم در زندان اوین سر کرد. در کمیته مشترک او مثل بقیه زندانی‌ها از نور خورشید محروم بود و به خاطر همین معمولا آنها رنگی به چهره نداشتند و پوست‌های‌شان نازک می‌شد که خود این موقع شکنجه درد بیشتری را به آنها تحمیل می‌کرد.
اختر چند مدت در زندان انفرادی بود و بعد به یک سلول 4 نفره منتقل می‌شود. خودش آن سلول را اینگونه توصیف می‌کند: «یك اتاق یك در 3 متری بودكه ۴ نفر در آن می‌ماندیم حتی برای خواب جای كافی نداشتیم. براي خواب در عرض سلول سرمان را روي زمين و پاي‌مان را بلند مي‌كرديم و روي ديوار سلول مي‌گذاشتيم و مي‌خوابيديم. سلول‌ها شرایط دشواری داشتند. به هر نفر پتو می‌دادند كه خیلی كثیف بود و بوی بدی می‌داد و خون‌آلود بود. اگرچه هر هفته پتو‌ها را وسط راهرو‌بند می‌ریختند و با ماده ضدعفونی‌كننده اسپری می‌كردند، اما بی‌فایده بود. از بس پتو‌ها كثیف بودند، بوی بد آنها همه را اذیت می‌كرد. در همه سلول‌ها شنود بود و بچه‌ها وقتی می‌خواستند حرفشان شنیده شود، جلو شنود می‌گفتند.»
اختر از ابتکارات زندانیان هم خاطرات جالبی دارد. او می‌گوید: «در داخل سلول، بند رخت براي آويزان كردن لباس درست مي‌كرديم. اين بندها را با استفاده از كمي نخ قرقره و نايلونهاي بزرگ نان درست مي‌كرديم. به اين ترتيب كه نخ را داخل نايلون مي‌گذاشتيم و نايلون را روي آن تا مي‌زديم و نخ را به طرف خارج مي‌كشيديم و نايلون پاره مي‌شد. بعد انتهاي نايلونهاي باريك را مي‌بستيم و آنها را مي‌بافتيم و دو طرف آن را به دو پنجره سلول عمومي وصل مي‌كرديم. گاهي هم با خمير ناني كه به ما مي‌دادند گل ميخ درست مي‌كرديم و ابتدا و انتهاي طناب نايلوني را با خمير به ديوار وصل مي‌كرديم. بعضي از بچه‌هاي بند هم از نخ پتو براي بند رخت استفاده مي‌كردند. در سلول يك سوزن داشتيم و چون معمول بود كه داخل سلول‌ها را با فلزياب بازرسي مي‌كردند، سوزن را كنار پنجره‌ها كه فلزي بود و به طرف حياط بود مي‌گذاشتيم تا ساواك به آن دسترسي پيدا نكند. زندانی‌هایی که این وسیله را در اختیار برای اینکه زندانبان بویی نبرند، نام «سیمین خانم» و «منیژه خانم» را روی آن گذاشته بودند و آن را در اختیار سایر زندانیان قرار می‌دادند.»
پرونده شماره ششم: مأمور جهنم
نام: رقیه
شهرت: واثقی
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
سال 54 بود که اسمش زیر دست ساواک رفت. یک روز که به دانشگاه رفت خبردار شد که دو تا از دوستان صمیمی‌اش را بازداشت کردند. اطمینان داشت دیر یا زود به سراغ او هم می‌آیند. سریع به خانه برگشت تا کتاب‌ها و اعلامیه‌هایی که داشت را مخفی کند. بعد هم با برادرانش مشغول صحبت شد تا قضیه را عادی جلوه دهد. مدتی نگذشته بود که در خانه را زدند و مأموران ساواک به داخل خانه ریختند. همه جا را گشتند اما چیزی پیدا نکردند. تا چشم‌شان افتاد به کتاب برادر رقیه. اسم کتاب «آنالیز» بود و مربوط به رشته حسابداری اما مأموران ساواک که فکر می‌کردند این کتاب مربوط به یکی از گروه‌های سیاسی مبارز است، می‌خواستند پرونده‌ای هم برای او بسازند اما با توضیحات او قانع شدند و فقط رقیه را با خود بردند.
به محض ورود به کمیته توهین‌ها شروع شد. اول از همه او را پیش رسولی بازجو بردند. خیلی نگذشت که شکنجه‌ها از لگد زدن و مو کشیدن شروع شد ولی باز هم رقیه حرفی برای گفتن نداشت. به خاطر همین هم رسولی عصبانی شد و دستور داد او را به اتاق حسینی بازجو ببرند. رقیه را محکم به تختی بستند و حسینی دست به کار شد در کمال قساوت با کابل بر پاهای رقیه شلاق زد. رقیه از شلاق خوردن ترسی نداشت فقط تنها نگرانی‌اش این بود که مبادا اسمی از هم‌رزمانش را لو بدهد. رقیه خودش حسینی و اتاق بازجویی‌اش را اینگونه وصف می‌کند: « چهره حسيني بسيار كريه بود. خيلي وحشتناك و ناخوشايند. واقعاً احساس مي‌كردم مأمور جهنم است. آن چيزي كه آدمي از جهنم در ذهن دارد دقيقاً مثل حسيني و اتاقش در ذهنم مجسم مي‌شد. اتاقش را طوري درست كرده بود كه سراسر اضطراب داشته باشي. عكس‌هايي كه از اسكلت و سر و صورت بر روي ديوار چسبانده بود و انواع كابل‌ها، همه و همه ترس و اضطراب شديدي به آدمي وارد مي‌كرد.» این بازجویی‌ها تا چند روز ادامه داشت تا اینکه آن دو دوست صمیمی دستگیر شده رقیه را با او روبه‌رو کردند و او هم دید چاره‌ای نیست تا کمی از فعالیت‌هایش و مسائلی که مشکلی را ایجاد نمی‌کند اعتراف کند. گرچه باز هم آنها دست از سرش برنداشتند.
غیر از شکنجه‌ها همه چیز در آن زندان آزار دهنده بود. بوی تعفن و آلودگی محیط زندگی روزهای اول برای رقیه غیر قابل تحمل بود اما چاره‌ای هم وجود نداشت و با خودش را با آن شرایط وفق می‌داد. صدای ناله و ضجه‌های زندانی‌ها که در تمام ساعات به گوش می‌رسید از دیگر مسائلی بود که روح و روان رقیه را به شدت می‌آزرد. تنها چیزی که به رقیه و دیگران آرامش می‌داد این بود که زندگی ائمه و پیروان‌شان و سختی‌هایی که آنها کشیده بودند را در ذهن‌شان تجسم کنند تا تحمل مشکلات و درد‌ها و رنج‌هایش قدری برایشان راحت‌تر شود.
پرونده شماره هفتم: به وقت آزادی
نام: معصومه
شهرت: جزایری
علت محکومیت: اقدام علیه امنیت کشور
چراغ آگاهی و مطالعه را معلم‌شان آقای رازیان برایشان روشن کرد. او به آنها کتاب‌هایی برای مطالعه معرفی می‌کرد، پدر هم که خودش اهل مطالعه بود و همیشه برای بچه‌ها کیهان بچه‌ها می‌خرید از این قضیه استقبال می‌کرد و مخالفتی نداشت. اما وقتی مسئول دبیرستان از قضیه اطلاع پیدا کرد مانع تدریس رازیان شد. به خاطر همین بچه‌ها تصمیم گرفتند خودشان یک تیم مطالعاتی تشکیل بدهند و از طریق خواهر و برادرهایشان که در دانشگاه بودند در جریان مسائل روز و اوضاع کشور قرار بگیرند.
دبیرستان که به پایان رسید در رشته کودکان استثنایی قبول شد. در آنجا هم با عده‌ای گروه درست کرد تا به روستاها بروند و به مردم کمک کنند اما به تدریج از آن جمع فاصله گرفت چون آنها تحت‌تأثیر یکی از اعضا بودند که اطلاعاتش را از برادر چریک فدایی خود می‌گرفت.
سال 1355 ازدواج کرد و شیراز رفت. شهید شاه‌آبادی به او و همسرش توصیه کرده بود بهتر است در تهران نمانند. اما از مسائل دور نماند. همسرش هر چند وقت یکبار به تهران می‌آمد نوار و اعلامیه‌هایی را با خودش به شیراز می‌برد.
تابستان 57 خبر رسید که خواهرش زهرا را دستگیر کرده‌اند البته او را مدت زیادی نگه نداشتند و آزاد کردند اما همین مسأله باعث شد معصومه نگران شود که به زودی سراغ او هم خواهند آمد به خاطر همین هر چه اعلامیه و نشریه در خانه داشتند به بیرون منتقل کردند. آن زمان معصومه ماه آخر بارداری را می‌گذراند. به تازگی به تهران سفری داشت و با دست پر برگشته بود. یعنی کلی اعلامیه در سیسمونی فرزندش جاساز کرده و با خودش به شیراز آورده بود. به خاطر نگرانی از دستگیری یک روز تصمیم گرفت تلفنی بزند و بعضی از قرارهایشان لغو کند. به تلفن همگانی سر کوچه رفت. مشغول صحبت با خواهر کوچک‌ترش بود و او داشت خبر می‌داد که بعد از خواهرشان زهرا، مأموران دنبال برادرشان رضا می‌گردند که یکدفعه دید دورتادور او پر از مأمور است. او را دستگیر کردند و به ساواک شیراز بردند. اول تهدیش کردند که جای اسلحه‌ها را به آنها بگوید. معصومه هم فقط یک جواب به آنها می‌داد: با این وضعی که دارم اسلحه به چه دردم می‌خورد؟ وقتی آنها دیدند او حرفی نمی‌زند، او را به تهران منتقل کردند.
معصومه را یکراست به کمیته مشترک بردند و منوچهری شکنجه‌گر اولین بازجویی‌اش را انجام داد و از او درباره یک سری اسم پرسید. بعد هم 26 روز او را به سلول انفرادی انداختند تا اینکه زمان زایمان معصومه شد. او را به بیمارستان منتقل کردند در حالی‌که یک دستم با دستبند به دست یک نگهبان وصل بود. زایمان به سختی انجام شد و حالم اصلا خوب نبود. نگهبان همراهم فریاد می‌زد: این دارد می‌میرد و ساواکی‌ها در جوابش می‌گفتند: به جهنم! یک گلوله کمتر مصرف می‌کنیم! خلاصه بعد از 20 روز مادرم را خبر کردند تا فرزندم را با خودش ببرد. بعد او و ش را به کمیته مشترک بردند، چند روز آنجا بودند و سپس به زندان اوین منتقل‌شان کردند، دوباره بعد چند روز آنها را به کمیته مشترک آوردند و پس از آن به زندان قصر بردند. آنقدر آنها را بین زندان‌های مختلف جابه‌جا کردند که باعث شد برادران زندانی اعتصاب کنند تا بفهمند ما کجا هستیم. مصومه و خواهرش دو، سه ساعتی را در بند عادی زندان زنان به سر بردند که جدا جای وحشتناکی بود. بعد دوباره راهی کمیته مشترک شدند. در آنجا دست به اعتصاب غذا زدند اما به توصیه شهید شاه‌آبادی این اعتصاب را شکستند.
اوایل دیماه معصومه و خواهرش را به زندان قصر منتقل کردند. همه آزاد شده بودند و فقط آن دو خواهر و یک نفر دیگر در زندان حضور داشتند. کم‌کم از تعداد نگهبان‌ها کم می‌شد و فضای زندان را سکوتی وحشتناک فرا گرفته بود. شب بیست و یکم بهمن ماه یک نگهبان آمد و به آنها گفت: قرار است فردا اینجا را بمباران کنند، برای همین شما را به زندان گوهردشت کرج می‌برند، چون بختیار ادعا کرده است زندانی سیاسی نداریم و نباید کسی شما را در اینجا ببیند. ترس به جان آنها افتاده بود. روز 22 بهمن نزدیک ظهر بود که در زندان را زدند. یکی فریاد می‌زد: «ما مردم هستیم کسی اینجا نیست؟» اول ترسیدند کار گاردی‌ها باشد و بخواهند آنها را بکشند. اما بعد از لحظه‌ای که در زندان به وسیله مردم باز شد آنها با خوشحالی به بیرون دویدند و در هوای آزادی نفس کشیدند.