من و ایمان

نویسندگان: خانم محبوبه هاشمیان- سیده مریم طیار

مقدمه از: خانم هاشمیان

دستم را گرفت و با هم پریدیم بالا. چادرم توی هوا مثل چتری شده بود روی سر هر دو نفرمان. بعد سیم نازک بلندی را گرفتیم و شروع کردیم به تاب خوردن. من چشمانم را بسته بودم و با صدای بلند می‌خندیدم. گفتم: «چقدر خوبه! ولی من می‌ترسم» و باز جیغ کشیدم. ایمان دستانم را محکم‌تر فشار داد و گفت: «از چی میترسی؟! من کنارتم، چشماتو باز کن و نترس.» با هم پریدیم و نشستیم روی هره پنجره‌ای. آرام چشمانم را باز کردم، شب بود. همه‌جا چراغانی و روشن روشن. مردم آن پایین ایستاده بودند و نگاهمان می‌کردند. باز با ایمان شروع کردیم به پرواز کردن و پریدن توی هوا. یکدفعه خودم را دیدم که آن پایین کنار مردم ایستاده‌ام و برای ایمان که تنهایی توی آسمان پرواز می‌کرد دست می‌زنم. از خواب پریدم. تمام بدنم خیس عرق شده بود، ولی تنم سرد بود. دست کشیدم روی صورتم و عرق‌ها را پاک کردم. سه ماه بیشتر از عقدمان نگذشته بود که گفت باید برود، باید به تکلیفش عمل کند. حرفی نزدم، یعنی حرفی نداشتم بزنم. فقط بغض کردم و صورتم را برگرداندم اشک‌هایم را نبیند.

سیده مریم طیار

راستش نمی‌خواستم از دستش بدهم. ایمان، سهم من بود از زندگی. تنها سهم من. نمی‌شد برود و دیگر هیچ‌وقت هیچ‌وقت نباشد. اصلا نمی‌شد.

خیلی انتظارش را کشیده بودم. انتظاری که می‌شود گفت طولانی بود. بارها و بارها در رویاهایم تجسمش کرده بودم و می‌دانستم که بالاخره روزی می‌آید. می‌آید و دستم را می‌گیرد و می‌بردم به همان جایی که خودم هم داشتم می‌رفتم؛ یکه و تنها و میلیمتر به میلیمتر، کُند و لاک‌پشت‌وار و ذره به ذره. می‌دانستم که می‌آید و رفتنم با او سرعت‌ می‌گیرد.

آن روز را خوب یادم است. روزی که آمد و مردانه هم آمد. مردی با چاشنی لبخندی زیبا بر لب‌؛ با چشم‌هایی معصوم و با حیا و آن نگاه سر به زیر. دقیقا همانی که می‌خواستم.

تازه درسم تمام شده بود و می‌رفتم سر کار. دایی احمدش رئیسم بود. راستش آن‌جا من هم یکی بودم مثل خیلی‌های دیگر و اصلا فکر نمی‌کردم گزینه‌ای باشم برای همسری خواهرزاده رئیس. رئیسی که مهربانی و تقوایش زبانزد بود. ایمان بعدها گفت: «حق بزرگی به گردنم داره. جای پدرمه. بزرگم کرده.»

طولی نکشید که قرار خواستگاری گذاشته شد و آقای رئیس به همراه خانواده و خواهرزاده‌اش آمدند خانه‌مان. آن‌جا برای اولین‌بار ایمان را دیدم و در همان برخورد اول، معصومیت نگاهش کار را در دلم تمام کرد.

باورش سخت بود. رویای چندین ساله‌ام واقعیت خارجی پیدا کرده بود و آمده بود صاف نشسته بود جلوی رویم و می‌گفت می‌خواهد خوشبختم کند. پرسید: «قبول می‌کنی همراهیم رو؟» قلبم تند زد، بی‌امان هم تند زد. قبل از این که جوابش را بدهم، گفت: «البته راه من، راه آسونی نیست.» این را می‌دانستم. انتظار دیگری هم نداشتم. راه چنین مردی، نباید هم آسان باشد. راهی که مردانه باشد، اصلا نباید آسان باشد. اصلا مگر راه، آسان می‌شود؟ راستش خوشحالم که راهش آسان نیست. همین را می‌خواستم. همین را از خدا خواسته بودم، از ته ته قلبم. چه در دعای شب‌های جمعه، چه در آن شب‌های پر نور ماه رمضان، در آن آخرین شب قدری که به زیبایی به صبح رساندمش.

نمی‌دانم چقدر گذشته بود از وقتی که سؤالش را پرسیده و سختی راه را یادآوری کرده بود و من داشتم مثل برق، همه داشته‌های ذهنی‌ و قلبی‌ام را مرور می‌کردم که گفتم: «بله». صدبار دیگر هم که می‌پرسید، همین را می‌گفتم؛ بدون ذره‌ای تردید.

می‌گفت: «ما فقط یه بار زندگی می‌کنیم. پس باید از فرصت‌مون بهترین استفاده رو بکنیم؛ این یه فرصت منحصر بفرد و استثناییه که برگشت هم نداره.» این حرفش هم مثل بقیه حرف‌هایش، حساب شده بود. اصلا حرف‌هایش هم مثل تحصیلاتش، بوی مهندسی می‌داد. مهندس تمام‌عیاری که همه‌چیز را دقیق بررسی می‌کرد، هزینه‌فایده کارها را می‌سنجید و هیچ‌وقت بی‌گدار به آب نمی‌زد. همه‌ کارها را حساب‌شده پیش می‌برد. برای همین هم بود که خیلی زود مهندس ارشد شرکت‌شان شده بود و مورد اطمینان. حرفش حکم سند را داشت برای همه؛ از مدیر و همکار تا مشتری‌های جور واجور‌شان. پروژه‌ای نبود که ایمان، یک طرف طراحی یا اجرایش باشد و یک روز که نه، حتی یک ساعت دیرکرد داشته باشد و یا هر ایراد و اشکال قابل تصور دیگری؛ چه برسد به این‌که لنگ بماند یا بخوابد.

ایمان من، همانی بود که باید می‌بود. همان کسی که می‌فهمید بهترین کار چیست و بهترین زمان انجامش چه وقت است؟ اهل کم‌کاری نبود. کارش درست بود؛ خیلی درست.

برای همین هم بود که لحظه‌شماری می‌کردم برای دیدنش و برای حرف‌هایش. همان حرف‌هایی که برایم هم آشنا بود و هم غریب. آشنا بود چون همان چیزهایی بود که می‌دانستم و قبول داشتم. غریب بود چون از زاویه دیگری بیان می‌شد. نمی‌دانم. شاید هم چون از زبان محبوب می‌شنیدم این احساس را داشتم. حقیقتا ذهنم با لمس زاویه زیبای نگاهش به مسائل، زنده می‌شد. تازه می‌شد. با طراوت می‌شد. دوست داشتم ساعت‌ها پای حرف‌هایش بنشینم و پرواز کنم؛ پروازی بدون فرود و توقف.

بی‌اغراق، ایمان من در حرف‌ و عمل، دنیا و آخرت را پیوند می‌داد. یکی را نمی‌چسبید تا دیگری را رها کرده باشد. هر دو را با هم پیش می‌برد. از کارش بگیر تا کوچکترین دغدغه‌های ذهنی‌اش. از طرز حرف زدنش تا رفتار و برخوردش با آدم‌ها. چه طرف حسابش من باشم، چه فامیل و همسایه، چه یک رهگذر ناآشنا و چه آن مسلمان یمنی و سوری و عراقی و لبنانی... حتی خیلی‌های دیگر... من که توی دلش نبودم.

نقطه اوج دیدارهای ما، لحظه‌ای استثنایی بود که هر بار هم دقیقا مثل دفعات قبل، تکرار می‌شد. همان وقتی که موقع خداحافظی، پر چادرم را می‌گرفت به دستش.

اولین‌بار از عمق لطافت روحش خیلی شگفت‌زده شدم. هر دو ایستاده بودیم و می‌خواستیم خداحافظی کنیم. ولی ایمان یکهو آهسته نشست و آرام پر چادرم را گرفت. چادر را برد طرف صورتش. بویید و بوسید و اشک ریخت. باور کردنی نبود. ایمان من آن کسی نبود که توی ذهنم پرورانده بودم. کسی بود بسیار بسیار فراتر از تصوراتم.

گفت: «چادرت رو به نیابت چادر مادرم می‌بوسم. مادر مظلوم و شهیدم ...» مطمئن بودم که دارد در دلش روضه می‌خواند. در دل من هم غوغایی به پا ‌شد و اشک‌هایم شُر و شُر ریخت پایین. مادر ایمان، مادر من هم بود. مادر همه بچه شیعه‌ها... هر دو داشتیم در دل روضه می‌خواندیم... روضه میخ و در و بین دیوار و چارچوب ماندن... روضه آن در چوبی و آتشی که زبانه می‌کشید... روضه آن پهلوی شکسته را...

می‌دانم که مادر خود ایمان هم زن بزرگی بوده. بین صحبت‌هایش از او زیاد می‌گفت. با این‌که خاطراتش دور و محو بود؛ ولی یادآوری‌های دایی‌احمد باعث شده بود خیلی چیزها از مادرش بداند. حالا من هم می‌دانم و می‌شناسمش.

محبوبه هاشمیان

همان شیرزنی که سه پسر و دو دختر داشت و هنوز سی ساله نشده بود که جنازه شوهر شهیدش را آورده بودند خانه. ولی خم به ابرو نیاورد. ایستاد. راست و محکم‌تر از همیشه ایستاد. گفت: «گریه چرا؟ گریه دشمن را شاد می‌کند، بعد هم مگر برای کسی که سعادت رفتن پیش خدایش را پیدا کرده، باید گریه کرد؟» با آن قامت بلند سرو مانندش دستانش را زد به کمر و ایستاد. اذان صبح را نگفته از خواب بیدار می‌شد. غذای بچه‌هایش را آماده می‌کرد، به رتق و فتق خانه می‌پرداخت، نماز صبح را می‌خواند و از خانه می‌زد بیرون. توی کارخانه ریسندگی کار می‌کرد. عصر هم که برمی‌گشت خانه، چند استکان چایی می‌خورد و همراه چند تا از زن‌های محل تنور را آتش می‌کرد. دستش توی آرد بود و نان می‌پخت. بعد نان‌ها را بسته‌بندی می‌کردند و می‌فرستادند جبهه. توی آن هوای گرم چهل و چند درجه و شرجی اهواز، کسی صدای بلندش را نشنید؛ مگر برای گرفتن حق مظلومی از ظالم. صدایش هیچ‌وقت به ناشکری و شکایت بلند نشد. هیچ. هرچه بود قدرت بود و استقامت.

تا آن روز، آن روز خونین. شهر پر شده بود از صدای بمب و خمپاره. آسمان را دود و آتش پوشانده بود. بیمارستانها تا حیاط و اطرافشان پر بود از زخمی بزرگ و کوچک، پیر وجوان، زن ومرد. همان روزی که عصرش مادر خانه نیامد. دخترها چشمشان به در بود و پسرها بیرون خانه. عصر شد شب و شب شد نیمه‌های شب که دایی‌احمد آمد. صورتش مثل همیشه خندان نبود. ایمان سه ساله را بغل نکرده بود بازی کند.

خوب که نگاهش می‌کردی سرخی چشمان متورمش را می‌دیدی. گفته بود کارخانه را زده‌اند نامردها، بمبارانش کرده‌اند. بعد بغض کرده بود و گفته بود: «خیلی از کارگرها شهید شدن.» یکی از دخترها پرسیده بود: «مادر کجاست، دایی؟» دایی‌احمد بغضش شکسته بود و گفته بود: «مبارکش باشه شهادت...» آن وقت دخترها چنگ به صورت زدند و پسرها دندان به هم ساییدند. بعد دایی‌احمد ایستاد و یاد همه انداخت که مادرشان وقت شهادت پدر چه گفته است؟ سخت بود، ولی همه ساکت شدند. همه جز پسر سه ساله و آخر خانه، ایمان. حالا هم پدرش شهید شده بود، هم مادرش. شاید عجیب بود ولی ایمان از سه سالگی‌اش تمام آن لحظات را فریم به فریم، سکانس به سکانس مثل فیلم سینمایی همیشه جلوی چشمانش داشت. بچه‌ها پیش دایی بزرگ شدند، درس خواندند و کار کردند و ازدواج کردند. همه برای خودشان خانواده‌ای داشتند جز ایمان من. ایمان تمام اینها را با غرور برایم تعریف می‌کرد. حق هم داشت. هرکسی بود به این داشته‌هایش می‌نازید. ولی حتی جنس غرور ایمان غرور دیگری بود. از جنس خودش بود. مدل خودش بود.

بار آخر وقتی پر چادرم را گرفت، نتوانستم جلوی شرشر اشک‌هایم را بگیرم. دلم می‌خواست نه مثل مادر بزرگوار مشترک‌مان، که حداقل مثل مادر خودش، قوی باشم. ولی سخت بود، خیلی سخت. نمی‌توانستم. نه! من کسی نبودم که بتوانم از عشقم، از ایمانم، از سهمم به راحتی دل بکنم. از خودم بدم می‌آمد؛ از ضعف و ناتوانی‌ام. نه، تمام اینها حرف بود. من عاشق بودم. عاشق ایمان. آنقدر دوستش داشتم و عاشقش بودم که حاضر بودم همان جا، همان لحظه جانم را فدایش کنم. و حالا داشت می‌رفت. می‌دانستم باید برود. می‌دانستم پسر آن پدر و آن مادر، کسی نیست که بشود جلوی رفتنش را گرفت. اصلا من کی بودم که جلوی رفتنش را بگیرم. مثل برادرهایش که چند سال قبل رفته بودند. حتی اگر می‌ماند با عذاب وجدانم چه می‌کردم؟! اصلا دیگر آن‌وقت ایمان، همان ایمانی می‌بود که عاشقش بودم؟!

بالأخره ایمان من رفت. آمد در خانه‌مان و خداحافظی کرد و رفت. نامزدش را گذاشت و رفت. آب را که پشت سرش پاشیدم، دیگر نتوانستم رفتنش را تا ته کوچه تماشا کنم. تندی در خانه را بستم و همان پشت در، مات ایستادم. تکیه دادم به در و همان‌طور ایستادم. حتی اشکی هم از چشم‌هایم سرازیر نشد. ولی یک آن احساس کردم پاهایم شل شد و قدرت ایستادن ندارم. انگاری زیر پایم خالی شده بود. انگار توی فضای معلق دست و پا می‌زدم.

نمی‌دانم چقدر گذشت که یاد خوابم افتادم. یاد پرواز کردن، بی‌وزن شدن، به جایی تعلق نداشتن. لبخند زدم و انگاری خون گرم، آهسته وارد بدنم شده باشد، پاهایم گرم شد و جان گرفت. دستم را گذاشتم روی زانوهایم و بلند شدم. ما هنوز هم داشتیم با هم می‌رفتیم...