پرتره با چاشنی نارسیسیم

فائقه بزاز

عکس پدیده‌ای است که جذابیت‌های خاص خودش را دارد. البته قدیم‌ترها مزه‌اش بیشتر بود چون با چاشنی انتظار همراه می‌شد. حتی اگر نگاتیو دوربین‌مان را به جای 36تایی، 24 تایی انتخاب می‌کردیم تا زودتر تمام شود و زودتر آن را به تاریک‌خانه و دست‌های مهربان آقای عکاس بسپاریم و او هم عکس‌ها را ظاهر کند و 24 تایش را بچپاند داخل پاکت مخصوص و در روز مقرر تحویلمان دهد. بعد فوری به خانه می‌آمدیم و با دل سیر چندین بار عکس‌ها را می‌دیدیم و نقد و بررسی می‌کردیم و لذت می‌بردیم. اگر نگاهی به آلبوم‌های قدیمی بیندازیم بیشتر متوجه شیرینی عکس‌های ده، پانزده سال پیش و تفاوت‌های چشمگیرش با عکس‌های دیجیتالی امروز می‌شویم.

این روزها شتاب در کنار پیشرفت، دستاوردهای جدیدی برایمان به ارمغان آورده و در کسری از ثانیه می‌توانیم از خودمان عکس بگیریم و آن را با بهترین نور و کیفیت تماشا کنیم و همین سهولت سبب شده آرشیو گوشی‌هایمان از شدت فراوانی عکس به خصوص نوع پرتره و سلفی در حال ترکیدن باشد. از این که بگذریم این نوع پیشرفت، ترشح دوپامین و سروتونین ما را هم بالا برده است. روشن‌تر بگویم؛ این اتفاق سبب شده تا دوز خودشیفتگی برخی از ما افزایش یابد و از طریق به اشتراک گذاشتن عکس‌های مدل به مدل از چهره خودمان، از خودمان لذت ببریم. شاید همین لذت سبب اعتیاد بیشتر ما به این مقوله می‌شود؛ اینکه لذت بردن ناخودآگاه با افزایش ترشح و هرمون‌های دوپامین و سروتونین در مغز، به تدریج تمایل به تکرار این لذت و نهایتا تلاش بیشتر فرد برای خودشیفتگی و نیز دستیابی به قدرت را افزایش می‌دهد. اگر نگاهی به گروه‌های تلگرامی بیندازیم می‌بینیم که ادمین محترم چه علاقه‌ای به مدیریت گروه و در عین حال تعویض مکرر عکس پروفایل خویش دارد!

در مورد آدم‌های خودشیفته، افزایش مداوم ترشح این هورمون‌ها منجر به اعتیاد مغز به آن‌ها می‌شود و همین اعتیاد، فرد را وادار می‌کند که با شدت بیشتری بکوشد تا روز به ‌روز قدرت خود را بسط دهد و چنین می‌شود که کم‌کم یک انسان سالم معمولی وقتی در بلندمدت در قدرت می‌ماند به یک دیکتاتور بیمار بدل می‌شود. فرقی نمی‌کند، این روحیه‌ دیکتاتوری می‌تواند در تلگرام، در اداره، در وزارتخانه یا حتی در آشپزخانه باشد.

القصه، نارسیس در افسانه‌های یونان جوانی بود که به طور اتفاقی چهره‌اش را در آب چشمه‌ای دید و عاشق سینه چاک خودش شد. شاید این روزها گوشی‌های هوشمند کار همان چشمه را برای خودشیفته‌ها می‌کنند.