روزی که طیب حاج رضایی به جوخه آتش سپرده شد
حریت طیب
عاطفه میرافضل
داستان آزادگی حُر بارها در تاریخ اتفاق افتاده است. چه بسیار مردانی که به ناگاه آگاهی در وجودشان جوانه زد و دنیایشان را روشنی بخشید. نام حر را آزاده انتخاب کرده بودند و برای مرد داستان ما، طیب را برگزیده بودند تا ابتدا پاک شود سپس در خاک شود.
بارها به جرم چاقوکشی به زندان افتاده بود. در مراسم جشن تولد پسر محمدرضا پهلوی، «تمام چهار راه مولوی تا شوش را فرش‌پوش کرد و طاق نصرت بست». به خاطر شیرین‌کاری‌هایش در ۲۸ مرداد به نفع تاج و تخت، مورد توجه شاه بود و حتی یک طپانچه از او هدیه گرفته بود.
طیب حاج رضایی را حر انقلاب لقب دادند. چون عاقبت بخیر شد و به بیرق ارباب بی‌کفن آقا اباعبدالله‌علیه‌السلام پناه برده بود و دائم زمزمه می کرد؛ «خدایا پاکم کن، خاکم کن» اختلاف طیب هم با هم قطارانش در ادب و وفاداری به اهل بیت بود. ویژگی خاص مرحوم طیب که همه دوستانش بر آن متفق بودند، لوطی‌گری او بود. اوج مرامش بعد از مرگش هویدا شد؛ وقتی به شهادت رسید، خانواده‌های بسیاری که تحت سرپرستی او بودند، دچار مشکل شدند.
در دهه 40، دسته طیب بزرگ‌ترین دسته عزاداری در تهران بود. طیب در این دوران اگر چه با روحانیت ارتباط چندانی نداشت اما به این طیف احترام می‌گذاشت.
شهید عراقی خاطره جالبی در مورد علت دگرگونی طیب دارد. این خاطره نشان می‌دهد که طیب به دلیل ارادت به امام خمینیره و روحانیون، عکس امام را روی علم خود نصب کرده بود. پیام امام خمینی که از طریق حاج مهدی عراقی به گوشش رسید، او را متحول کرد.
شهید عراقی می‌گوید: «برای دیدن مرحوم طیب، رفتیم و گفتیم که ما منزل آقا (امام خمینی) بودیم. آنجا به مناسبتی صحبت شد و اسم شما وسط آمد. بچه‌ها گفتند که این دسته‌ای که روز عاشورا ما می‌خواهیم راه بیندازیم، ممکن است اینها بیایند و نگذارند و به هم بزنند. آقا (امام خمینی) گفت: «نه، اینها علاقه‌مند به اسلام هستند و اینها هم اگر یک روزی یک کارهایی کرده‌اند، آن عرق دینی‌اش بوده، روی به حساب توده‌ای‌ها و کمونیست‌ها و اینها آمده‌اند یک کارهایی کرده‌اند [اشاره امام خمینی به دخالت مرحوم طیب در کودتای ۲۸ مرداد است.
در حکومت دکتر مصدق توده‌ای‌ها به قدرت سیاسی بسیار نزدیک شدند و بیم آن می‌رفت که حکومت کمونیستی در ایران تشکیل شود. این موضوع علما و مردم را به دکتر مصدق بدبین ساخته بود] اینها کسانی هستند که نوکر امام حسینعلیهالسلام هستند، در عرض سال همه فکرشان این است که محرمی بشود، عاشورایی بشود به عشق امام حسین سینه بزنند، خرج بکنند، چه بکنند و از این حرف‌ها، خاطر جمع باشید.»
مرحوم طیب جواب داد: «اینها عید هم از ما می‌خواستند استفاده بکنند (جریان مدرسه فیضیه). شما خاطر جمع باشید که اینها تا حالا چندین بار سراغ ما آمده‌اند و ما جواب رد به آن‌ها داده‌ایم، حالا هم همینجوره....»
طیب در شب عاشورا
خرداد سال ۱۳۴۲ شمسی با محرم ۱۳۸۳ قمری مطابق شده بود. امام خمینی به دلیل اعتراض به کاپیتولاسیون درزندان بودند. در نوروز همان سال فاجعه فیضیه و کشتار طلاب اتفاق افتاده بود و فضای جامعه آماده انفجار بود. طیب نیز مانند هر سال دسته عزاداری خود را در خیابان حرکت داد و خود پیشاپیش آن به سر و سینه خود می‌زد. اما ظاهر علم دسته طیب با هر سال تفاوت داشت. بر روی علم، عکس‌های امام خمینی نصب شده بود... اتومبیل دربار کنار خیابان ایستاد. رسول پرویزی معاون علم پیاده شد و سریعا جلوی طیب آمد و پس از سلام ، گفت: طیب خان! این کاری که کرده‌ای کار درستی نیست. آن عکس‌ها را بردار.
طیب گفت: من عکس‌ها را بر نمی‌دارم. پرویزی گفت: طیب خان بدجوری می‌شود.
طیب با متانت و وقاری که مخصوص خودش بود، خیلی صریح گفت: بشود....
پرویزی با عصبانیت رفت و سوار اتومبیل شد. اتومبیل با یک چرخش سریع از راهی که آمده بود، برگشت. رژیم از طیب به علل دیگری هم کینه به دل داشت. یکی از این موارد مربوط به دو ماه و نیم قبل بود. طیب برای همکاری در ضرب و شتم طلاب مدرسه فیضیه فراخوانده شده بود، اما قبول نکرده بود.
در روز ۱۵ خرداد هم، طیب با تعطیل کردن میدان بارفروش‌ها، موجب شد که تظاهرات با شور بیشتری صورت گیرد و تأثیر بیشتری داشته باشد.
سید تقی درچه‌ای می‌گوید: «او را شکنجه کردند و گفتند بگو از خمینی پول گرفته‌ام و این غایله را راه انداخته‌ام. گفته بود من عمر خودم را کرده‌ام. بنابراین حاضر نیستم در پایان عمر خود به کسی که جانشین ولی عصرعجل‌الله‌تعالی‌فرجه است و مرجع تقلید هم هست تهمت بزنم. من به امام حسینعلیهالسلام و دستگاه او خیانت نمی‌کنم.»
طیب حاج رضایی روز 11 آبان جلوی جوخه اعدام قرار می‌گیرد و به شهادت می‌رسد. اما هنوز که هنوز است داستان آزادگی او سینه به سینه نقل می‌شود.