تراوشاتِ کوزه شکسته

فائقه بزاز

تو یکی از کانال‌های روشنفکری تلگرام با تحکم آمده بود:

«لطفا سرتان به كار خودتان باشد! اصلا يكى دوست دارد با هزار قلم آرايش برود عزادارى... یكى دوست دارد براى خودنمايى برود زير علَم! ديگرى دوست دارد يخچال خانه‌اش را پر كند از غذاى نذرى. من و شما اما خبر از درون آدم‎ها نداريم. يك نفر آن بالا حواسش به همه چيز هست!»

همیشه هم همینطور بوده؛ بدحجاب‌، رشوه بده و رشوه بگیر، بعضی کاسب‌های محل، اختلاس‌گران یا برخی راننده‌ها و کلا آن‌هایی که معمولا از آب گل‌آلود ماهی‌های درشت می‌گیرند؛ می‌‌گویند ما دل‌مان پاک است و با خدا بودن و مسلمان بودن به این نیست که چهار تار موی خود را به پوشانیم! یا لباس بدن‌نما نپوشیم. گاهی هم به بهانه نداشتن پول خرد، پا را بدون عذرخواهی و حلالیت طلبیدن روی گاز می‌گذاریم و می‌رویم و به هیچ جای دین و دنیا هم برنمی‌خورد. می‌گویند: دل آدم باید پاک باشه، ظاهر و اعمال مهم نیست.

حالا شما قضاوت کنید. می‌شود فقط به بهانه داشتن دل پاک، گناه و بی‌اخلاقی را نادیده گرفت؟ انصافا دل پاک دلیل موجه است یا مستمسک و بهانه‌ای برای این که هر طور که دل می‌خواهد، عمل کند؟

دوستانی که طرفدار دل پاکند، به واسطه احترام گذاشتن به دل‌های پاک، می‌پذیرند که مثلا خدای نکرده در ختم عزیزشان با لباس سراپا قرمز حاضر شویم، و احیانا دنبک هم بزنیم؟ یا مثلا وقتی یکی در بستر بیماری است و از آسم رنج می‌برد بالای سرش برویم و تا می‌توانیم سیگار دود کنیم؟ یا داخل غذایش سم بریزیم و بگوییم: باور کن نیت‌مان خیر است و دلمان پاک... بر اساس ظاهر عملمان ما را قضاوت نکن... تو بخور! هیچ چیزیت نمی‌شود؟

خنده دار است نه؟ چون یقینا اعمال انسان برآیند نیت‌‌ها و اعمال یک فرد هستند. کسی که هر چه دل و نفسش بخواهد انجام دهد ، دیگر نمی‌‌تواند بگوید که درون من پاک است و آدم درستی هستم. این درون است که برون را می‌سازد و برون است که درون را جلا می‌دهد. نیت و دل و درون انسان رابطه مستقیمی با اعمال و رفتار دارد و از همدیگر تأثیر و تأثر دارند.
فرهنگ دینی ما می‌گوید: «الاعمال بالنیات» نیت، امری باطنی است و عمل، امری ظاهری. خدا هم ظاهر را می‌‌نگرد و هم باطن را؛ اگر کسی ادعای دل پاک دارد ظاهرش هم باید مطابق با باطنش باشد چرا که پاکی از درون به برون تراوش می‌‌کند؛ از کوزه همان تراود که در اوست.
ظاهر آلوده حکایت از درون آلوده دارد. بارها در قران آمده است؛ «آمَنُوا وَ عَمِلُوالصَّالِحات» یعنی هم دلت پاک باشد، هم عملت. ایمان باید علاوه بر دل، در اعضا و جوارح هم بیاید. با حلوا حلوا کردن دهان شیرین نمی‌‌شود، باید عمل كرد، هزینه كرد، و به قول شهید بهشتی: «بهشت را به بها دهند نه به بهانه» و باز هم به قول شهید بهشتی «جامعه اسلامی جامعه هوشیارهاست. جامعه مردم فضول است. نه آن فضول‌های بی‌جا. زبان‌دار به این معنا که بره نیست. جامعه بره‌ها نیست، جامعه آدم‌هاست.»