20 مهر 313 هجری شمسی313تولد شاعر نامدار ايراني، حكيم «ابوالقاسم فردوسي»
شاعر مطرود از دربار
عاطفه میرافضل
در روستاي «باژ» از ناحيه طابران طوس متولد شد. پدرش از دهقانان طوس
بود و از نظر مادی دارای ثروت و موقعیت قابل توجهی بود. از احوال او در عهد کودکی
و جوانی اطلاع درستی در دست نیست ولی مشخص است که در جوانی با درآمدی که از املاک
پدرش داشته به کسی محتاج نبوده است؛ اما اندک اندک آن اموال را از دست داده و به
تهیدستی گرفتار شده است.
فردوسی
از همان ابتدای کار که به کسب علم و دانش پرداخت، به خواندن داستان هم علاقمند شد
و مخصوصا به تاریخ و اطلاعات مربوط به گذشته ایران عشق می ورزید. همین علاقه به
داستان‌های کهن بود که او را به فکر به نظم در آوردن شاهنامه انداخت.
چنان
که از گفته خود او در شاهنامه بر می‌آید، مدت‌ها در جستجوی این کتاب بوده است و پس
از یافتن دستمایه اصلی داستان‌های
شاهنامه، نزدیک به سی سال از بهترین ایام زندگی خود را وقف این کار کرد.
بر خلاف آن چه مشهور
است، فردوسی سرودن شاهنامه را صرفا به خاطر علاقه خودش و حتی سال‌ها قبل از آن که
سلطان محمود به سلطنت برسد، آغاز کرد؛ اما چون در طی این کار رفته رفته ثروت و
جوانی را از دست داد، به فکر افتاد که آن را به نام پادشاهی بزرگ کند و به گمان
این‌که سلطان محمود چنان که باید قدر او را خواهد شناخت، شاهنامه را به نام او کرد
و راه غزنین را در پیش گرفت. اما سلطان محمود که به مدایح و اشعار ستایش‌آمیز
شاعران بیش از تاریخ و داستان‌های پهلوانی علاقه داشت، قدر سخن فردوسی را ندانست و
او را چنان که شایسته‌اش بود تشویق نکرد.
ظاهرا
بعضی از شاعران دربار سلطان محمود به فردوسی حسد می‌بردند و داستان‌های شاهنامه و
پهلوانان قدیم ایران را در نظر سلطان محمود پست و ناچیز جلوه داده بودند.
به هر
حال سلطان محمود شاهنامه را بی‌ارزش دانست و از رستم به زشتی یاد کرد و بر فردوسی
خشمگین شد و گفت: که «شاهنامه خود هیچ نیست مگر حدیث رستم، و اندر سپاه من هزار
مرد چون رستم هست.»
گفته‌اند
که فردوسی از این بی‌اعتنایی سلطان محمود بر آشفت و چندین بیت در هجو سلطان محمود
گفت و سپس از ترس مجازات او غزنین را ترک کرد و چندی در شهرهایی چون هرات، ری و
طبرستان متواری بود و از شهری به شهر دیگر می رفت تا آن‌که سرانجام در زادگاه خود،
طوس درگذشت.
تاریخ
وفاتش را بعضی 411 و برخی 416 هجری قمری نوشته‌اند. فردوسی را در شهر
طوس، در باغی که متعلق به خودش بود، به خاک سپردند. در تاریخ آمده است
که چند سال بعد، محمود به مناسبتی فردوسی را به یاد آورد و از رفتاری که با آن
شاعر آزاده کرده بود پشیمان شد و به فکر جبران گذشته افتاد و فرمان داد تا ثروت
فراوانی را برای او از غزنین به طوس بفرستند و از او دلجویی کنند.
اما
چنان که نوشته‌اند، روزی که هدیه سلطان را از غزنین به طوس می‌آوردند، جنازه شاعر
را از طوس بیرون می‌بردند. فردوسی طبعی لطیف داشته، سخنش از طعنه و هجو و
دروغ و تملق خالی بود و تا می‌توانست الفاظ ناشایست و کلمات دور از اخلاق به کار
نمی‌برد.