تصورش را بکنید: کودکی هنوز به سن مدرسه نرسیده، اما هزاران نفر او را می‌شناسند. از اولین کلمه‌ای که گفته تا جشن تولدش، از لباس پوشیدنش تا بازی‌کردنش، از گریه و خنده‌اش تا سفر خانوادگی، همه‌چیز در برابر دوربین ثبت شده و در معرض نگاه دیگران قرار گرفته است. مخاطبان با بزرگ ‌شدن او احساس نزدیکی می‌کنند، برایش نظر می‌دهند، تشویقش می‌کنند، گاهی هم درباره‌ی ظاهر، رفتار یا سبک زندگی‌اش قضاوت می‌کنند. کم‌کم صفحه‌ای که روزی برای ثبت خاطرات خانوادگی ساخته شده بود، به صفحه‌ای با هزاران دنبال‌کننده و درآمد تبلیغاتی تبدیل می‌شود. حالا یک سؤال جدی مطرح است: این کودک واقعاً چقدر در این شهرت سهم و اختیار دارد؟ آیا او انتخاب کرده که کودکی‌اش در معرض نگاه هزاران یا میلیون‌ها نفر باشد؟ آیا می‌داند تصویری که امروز از او منتشر می‌شود ممکن است سال‌ها بعد همچنان در اینترنت باقی بماند؟ آیا می‌تواند بگوید: «این عکس را منتشر نکن» و مطمئن باشد مادر و پدرش به این خواسته احترام می‌گذارند؟ و مهم‌تر از همه، اگر روزی میان آرامش و مصلحت کودک از یک‌سو و درآمد و شهرت صفحه از سوی دیگر تعارضی ایجاد شود، خانواده کدام را انتخاب خواهد کرد؟ این پرسش‌ها دیگر صرفاً دغدغه‌های نظری نیستند. «کودک اینفلوئنسر» به پدیده‌ای جهانی تبدیل شده و در ایران نیز هم‌زمان با گسترش فرهنگ بلاگری، شبکه‌های اجتماعی و تولید محتوای خانوادگی، شکل‌های مختلفی از آن دیده می‌شود. مسئله‌ی اصلی این است: کودک باید در خدمت رشد خودش از رسانه استفاده کند، نه اینکه رسانه و اقتصاد آن از کودکی او استفاده کنند.

در خیابان‌های شهر، تصویر موتورسوار دیگر چندان عجیب نیست؛ موتورسیکلت به یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر حمل‌ونقل شهری تبدیل شده است. وسیله‌ای کم‌هزینه‌تر از خودرو، کم‌مصرف‌تر، سریع‌تر در ترافیک و برای بسیاری از مشاغل و رفت‌وآمدهای روزمره، کاربردی و حتی ضروری. اما کافی است در میان انبوه موتورسواران، زنی را ببینیم که خود راننده موتورسیکلت است؛ آن‌وقت پرسش‌ها یکی پس از دیگری شکل می‌گیرند: آیا زن ایرانی می‌تواند موتورسوار باشد؟ آیا شرعاً منعی وجود دارد؟ اگر مشکل، حجاب و جلب توجه است، آیا نمی‌توان برای آن راه‌حل پیدا کرد؟ اگر مسئله قانون است، چرا قانون باید مبهم باشد؟ و اگر نگرانی اصلی امنیت و سلامت است، چرا به‌جای حذف صورت مسئله، برای ایمن‌سازی آن چاره‌ای نیندیشیم؟ موتورسیکلت زنان در ایران، سال‌هاست از یک وسیله نقلیه‌ی ساده فراتر رفته و به موضوعی میان‌رشته‌ای تبدیل شده است؛ موضوعی که پای فقه، حقوق، فرهنگ، خانواده، امنیت اجتماعی، طراحی صنعتی و مدیریت شهری را هم‌زمان به میان می‌کشد. از یک سو، نمی‌توان دغدغه‌های مربوط به حجاب، عفاف، نگاه نامحرم و فرهنگ عمومی را نادیده گرفت و از سوی دیگر، نمی‌توان با یک حکم کلی و مبهم، تمام زنان را از امکان استفاده‌ی قانونی و ایمن از یک وسیله‌ی نقلیه محروم کرد. راه درست، نه پاک کردن مسئله، بلکه حل مسئله است.

کمتر کسی را می‌توان یافت که در طول شبانه‌روز با رسانه‌های جمعی ارتباط نداشته باشد. اگر تا چند دهه‌ی پیش، روزنامه، رادیو و تلویزیون مهم‌ترین ابزار انتقال پیام بودند، امروزه تلفن همراه هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، بخش قابل توجهی از زندگی انسان را دربرگرفته‌اند. بسیاری از افراد، نخستین اخبار روز، آموزش‌ها، سرگرمی‌ها، خرید، ارتباطات خانوادگی و حتی شکل‌گیری باورهای خود را از طریق فضای مجازی تجربه می‌کنند. در این میان، زنان به‌دلیل نقش‌های چندگانه‌ای که در خانواده و جامعه بر عهده دارند، بیش از بسیاری از گروه‌های اجتماعی با رسانه‌ها در ارتباط هستند. بانوی امروز علاوه بر نقش مادری و همسری، در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی نیز حضوری فعال دارد و طبیعی است که رسانه‌ها بر نگرش، تصمیم‌ها، آرمان‌ها و شیوه زندگی او تأثیر بگذارند. حال پرسش اساسی این است که رسانه‌ها چه تصویری از زن ارائه می‌کنند؟ آیا این تصویر با حقیقت وجودی زن هماهنگ است یا تنها بازنمایی بخشی از واقعیت است؟ آیا فضای مجازی به تقویت شخصیت زن کمک کرده یا او را به‌سوی هویتی سطحی و وابسته به نگاه دیگران سوق داده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بازگشت به مفهوم «هویت» است؛ مفهومی که در اندیشه‌ی اسلامی، تنها به ظاهر یا نقش‌های اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در کرامت الهی انسان دارد.

هر سال، میلیون‌ها انسان از ملّیت‌ها، زبان‌ها، نژادها و فرهنگ‌های گوناگون، با مقصدی واحد راهی سرزمینی می‌شوند که نامش با آزادگی، عدالت‌خواهی و کرامت انسانی گره خورده است. از شرق و غرب عالم، پیر و جوان، زن و مرد، در کنار یکدیگر کوله‌بار سفر بر دوش می‌گیرند و با شوقی مشترک، راهی جاده‌هایی می‌شوند که مقصد آن‌ها حرم سیدالشهداعلیه‌السلام است. جاده‌های منتهی به کربلا در ایام اربعین، دیگر تنها مسیرهایی جغرافیایی نیستند؛ بلکه به شاهراهی برای نمایش بزرگ‌ترین اجتماع داوطلبانه بشر تبدیل می‌شوند؛ رخدادی کم‌نظیر که بسیاری از اندیشمندان، جامعه‌شناسان و پژوهشگران جهان آن را یکی از شگفتی‌های عصر حاضر و پدیده‌ای بی‌بدیل در عرصه‌ی هم‌بستگی اجتماعی و دینی می‌دانند. در این مسیر، انسان‌ها با وجود تفاوت‌های فراوان در زبان، فرهنگ، قومیت و حتی ملیت، زیر پرچم محبت امام حسین‌علیه‌السلام به وحدتی کم‌نظیر دست می‌یابند. آنچه این اجتماع عظیم را از بسیاری گردهمایی‌های بزرگ جهان متمایز می‌کند، داوطلبانه بودن، مردمی بودن و روحیه‌ی ایثار و خدمت‌رسانی است که در جای‌جای این مسیر به چشم می‌خورد. میلیون‌ها زائر بدون دعوت رسمی یا سازمان‌دهی متمرکز، تنها با انگیزه، عشق و ایمان گرد هم می‌آیند و میلیون‌ها نفر دیگر نیز با تمام توان و دارایی خود به خدمت آنان می‌پردازند. این صحنه‌ها تصویری زنده از ارزش‌هایی چون اخوت، همدلی، کرامت انسانی و ازخودگذشتگی را پیش روی جهانیان قرار می‌دهد. اگرچه در نگاه نخست، پیاده‌روی اربعین یک آیین مذهبی و زیارتی به نظر می‌رسد، اما با اندکی تأمل روشن می‌شود که این حرکت عظیم، فراتر از یک مراسم عبادی فردی است و ابعاد گسترده‌ی فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و حتی تمدنی دارد. اربعین، مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت انسان، الگویی موفق برای هم‌زیستی مسالمت‌آمیز، بستری برای تقویت سرمایه‌ی اجتماعی و نمونه‌ای عینی از ظرفیت‌های تمدن‌ساز اسلام است. در این اجتماع میلیونی، بسیاری از ارزش‌هایی که جوامع امروز در جستجوی آن‌ها هستند، از جمله اعتماد متقابل، مسئولیت‌پذیری، خدمت بی‌منت، تعاون، احترام به کرامت انسان و هم‌بستگی اجتماعی، نه در قالب شعار، بلکه در عرصه‌ی عمل به نمایش گذاشته می‌شوند. از این منظر، اربعین تنها یادبود حادثه‌ای تاریخی یا بزرگداشت یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه تجلی یک فرهنگ زنده و پویاست که می‌تواند الهام‌بخش شکل‌گیری جامعه‌ای بر پایه‌ی عدالت، معنویت، اخلاق و هم‌بستگی باشد. همین ویژگی‌هاست که این حرکت عظیم را به یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های تمدنی جهان اسلام تبدیل کرده و آن را در جایگاهی فراتر از یک آیین عبادی قرار داده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی و زمینه‌سازی برای جامعه آرمانی مهدوی، نقشی اثرگذار ایفا کند. حال، پرسش اساسی این است که چگونه یک زیارت چندروزه می‌تواند حامل چنین پیام و ظرفیتی تمدنی باشد؟ چه عواملی سبب شده‌اند که اربعین از مرزهای یک مراسم مذهبی فراتر رود و به الگویی برای هم‌بستگی، انسان‌سازی و فرهنگ‌سازی تبدیل شود؟ و مهم‌تر از همه، چه نسبتی میان اربعین حسینی و فرهنگ انتظار وجود دارد و چگونه این حرکت عظیم می‌تواند جامعه را برای استقبال از ظهور حضرت ولی‌عصرعجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف و تحقق آرمان‌های حکومت جهانی عدالت آماده سازد؟ پاسخ به این پرسش‌ها، ما را با ابعاد عمیق‌تر و کمتر شناخته‌شده‌ی این پدیده‌ی بزرگ تمدنی آشنا خواهد کرد.

ما در روزگاری زندگی می‌کنیم که میدان اصلی بسیاری از نبردها دیگر میدان نظامی نیست؛ بلکه میدان اندیشه، رسانه، افکار عمومی و روایت‌هاست. حتی در کنار میدان نظامی نیز عرصه‌ی جنگ نرم و جنگ‌شناختی نقش پررنگی دارد و با انجام عملیات روانی هر جبهه سعی می‌کند طرف مقابل را منکوب نماید. اگر در گذشته دشمنان یک ملت برای تسلط بر آن، تنها از لشکرکشی و اشغال سرزمین استفاده می‌کردند، امروز شبکه‌های رسانه‌ای، سکّوهای مجازی، جنگ شناختی، عملیات روانی و تولید گسترده‌ی محتوا، ابزارهای اصلی تأثیرگذاری بر افکار و سبک زندگی مردم شده‌اند. در چنین شرایطی، قرآن کریم از قرن‌ها قبل، اصل مهمی را در سوره‌ی مبارکه فرقان در قالب آیه‌ای کوتاه اما عمیق بیان فرموده است: (فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَ جَاهِدْهُم بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا) پس از کافران اطاعت مکن و به‌وسیله‌ی آن با آنان جهادی بزرگ انجام ده. این آیه در مکّه و پیش از دستور جنگ‌های دفاعی نازل شده است؛ یعنی در زمانی که مسلمانان هنوز اجازه‌ی جنگ نداشتند. از همین رو، بسیاری از مفسران، مقصود از «جهاد کبیر» را مبارزه‌ای فکری، فرهنگی و اعتقادی با تکیه بر قرآن و استدلال دانسته‌اند، نه جنگ نظامی. این برداشت، ظرفیت آن را دارد که در دنیای امروز نیز مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا فضای مجازی و رسانه‌های نوین، عرصه‌ای شده‌اند که در آن باورها، ارزش‌ها و هویت‌ها به چالش کشیده می‌شوند. در این مقاله، با نگاهی به مفهوم جهاد در قرآن، معنای جهاد کبیر و نسبت آن با فضای مجازی، تلاش می‌کنیم نشان دهیم که چگونه این آموزه‌ی قرآنی می‌تواند الهام‌بخش حضوری مسئولانه، آگاهانه و اخلاقی در دنیای رسانه باشد.

از شهادت امام حسین‌علیه‌السلام، جامعه‌ی اسلامی با وضعیتی کم‌سابقه و بسیار سنگین روبرو شد؛ فضایی که از یک‌سو سرشار از ترس و خفقان بود و از سوی دیگر، شوک و حیرت ناشی از فاجعه‌ی عظیم کربلا بر آن سایه افکنده بود. حکومت یزید لعنه‌الله با ایجاد فضای شدید اختناق و سرکوب، بسیاری از مردم را به سکوت و انفعال واداشته بود و جرئت هرگونه اعتراض یا همراهی آشکار با اهل‌بیت‌علیهم‌السلام را از آنان گرفته بود. در کنار این ترس فراگیر، گروهی دیگر نیز همچنان از شدت مصائب و وقایع جان‌سوز کربلا در بهت و اندوه فرورفته بودند و با نگرانی به این می‌اندیشیدند که آینده‌ی اسلام، سرنوشت امت و مسیر حق پس از این حادثه‌ی بزرگ به کجا خواهد انجامید. همین شرایط دشوار و فضای سنگین اجتماعی سبب شد که بنا بر روایات، «ارتدَّ الناس بعد الحسین إلا ثلاثه»، تنها شمار اندکی از یاران و همراهان، استوار و وفادار در کنار امام سجادعلیه‌السلام باقی بمانند. در چنین موقعیتی، بزرگ‌ترین و ماندگارترین رسالت سیدالساجدین و زین‌العابدین‌علیه‌السلام آن بود که با صبر، حکمت، تربیت نفوس و تبیین معارف الهی، جامعه را به‌تدریج از رخوت، ترس و ناامیدی خارج کند و مردم را بار دیگر به میدان دفاع از حق، مقابله با ظلم و پاسداری از ارزش‌های اسلامی بازگرداند. ثمره‌ی این مجاهدت عمیق و طولانی آن بود که زمینه برای شکوفایی نهضت علمی اهل‌بیت‌علیهم‌السلام و بهره‌مندی هزاران نفر از دریای معارف ناب امام باقر و امام صادق‌علیهماالسلام فراهم شد؛ حرکتی که آثار آن تا امروز در جهان اسلام باقی مانده است. آنچه پس از شهادت سیدالشهداء‌علیه‌السلام رخ داد، تجربه‌ای که شایسته است امروز نیز پس از شهادت رهبر عزیزمان با دقت، بصیرت و تأمل مورد توجه قرار گیرد. البته میان این دو مقطع تاریخی تفاوتی اساسی وجود دارد؛ در آن روزگار، بخش قابل توجهی از مردم در آغاز راه، امام حاضر و حجت الهی زمان خویش را تنها گذاشتند و از همراهی عملی با ایشان فاصله گرفتند، اما ملت رشید، آگاه و فهیم ایران از همان ساعات نخست اعلام شهادت قائد عظیم‌الشأن امت‌اعلی‌الله‌مقامه‌الشریف، با حضوری گسترده، پرشور و مسئولانه در صحنه، وفاداری خود را به آرمان‌های انقلاب و مسیر ولایت به نمایش گذاشتند. اکنون که در یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین پیچ‌های تاریخ قرار گرفته‌ایم، شناخت این مسئولیت‌ها و عمل به آن‌ها، نقشه‌ی راهی برای حرکت امروز و جهاد فردا خواهد بود. آنچه پیش رو داریم، تنها مجموعه‌ای از توصیه‌ها نیست، بلکه فهرستی از وظایف، مسئولیت‌ها و اقداماتی است که می‌تواند ضامن استمرار این مسیر الهی و حفظ دستاوردهای آن باشد. در این شماره، برخی از مهم‌ترین این وظایف را با یکدیگر مرور می‌کنیم و درباره‌ی ابعاد و ضرورت‌های هر یک تأمل خواهیم‌کرد

مسأله‌ی زنان در جهان معاصر یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین موضوعات فرهنگی، اجتماعی و حتی تمدنی به شمار می‌رود. تحولات گسترده‌ی دو قرن اخیر در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی موجب شده است که موضوع زن و جایگاه او در جامعه به یکی از محورهای اصلی گفتگوها، پژوهش‌ها و مناقشات فکری در سطح جهان تبدیل شود. به‌ویژه پس از شکل‌گیری و گسترش جریان‌های فمینیستی در غرب، مباحثی همچون حقوق زنان، جایگاه اجتماعی و خانوادگی آنان، فرصت‌های برابر، مشارکت سیاسی و اقتصادی زنان و نیز نسبت میان زن و مرد در ساختار خانواده و جامعه، به موضوعاتی مهم و گاه چالش‌برانگیز در جوامع مختلف تبدیل شده است. در این میان، دیدگاه‌های گوناگونی درباره زن شکل گرفته که هر یک تلاش کرده‌اند الگوی مطلوب خود را برای زندگی زنان ترسیم کنند. برخی رویکردها بر استقلال فردی و حضور حداکثری زنان در عرصه‌های اجتماعی تأکید کرده‌اند و برخی دیگر بر نقش‌های خانوادگی و تربیتی آنان تمرکز داشته‌اند. این تنوع دیدگاه‌ها سبب شده است که مسئله‌ی زن نه‌تنها یک موضوع اجتماعی، بلکه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت گفتمانی و فرهنگی میان تمدن‌ها و مکاتب فکری تبدیل شود. جمهوری اسلامی ایران نیز از نخستین روزهای شکل‌گیری خود با این مسأله مواجه بوده و تلاش کرده است الگویی متمایز از الگوهای رایج غربی درباره زن ارائه دهد؛ الگویی که ریشه در آموزه‌های اصیل اسلامی و قرآنی، سیره اهل‌بیت‌علیهم‌السلام و ارزش‌های فرهنگی جامعه‌ی ایرانی دارد. در این نگاه، زن موجودی دارای کرامت ذاتی و شأن انسانی است که می‌تواند در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد، بی‌آنکه هویت انسانی و جایگاه خانوادگی او نادیده گرفته شود. این الگو در عین تأکید بر حقوق اجتماعی، آموزشی و فرهنگی زنان، نقش بنیادین خانواده را نیز به‌عنوان مهم‌ترین نهاد تربیتی و اجتماعی حفظ می‌کند و بر این باور است که پیشرفت زنان و استحکام خانواده نه‌تنها در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه می‌توانند مکمل و تقویت‌کننده‌ی یکدیگر باشند. از همین رو، در گفتمان جمهوری اسلامی، زن نه به‌عنوان نیروی کار صرف و نه صرفاً در قالب نقش‌های سنتی تعریف می‌شود، بلکه به‌عنوان انسانی مؤثر، مسئولیت‌پذیر و دارای نقش‌های متنوع فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرد. بر همین اساس، مسأله‌ی زن در جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک موضوع حقوقی یا اجتماعی نیست، بلکه بخشی از یک نگاه کلان فرهنگی و تمدنی است که تلاش می‌کند میان کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی، نقش خانوادگی و مشارکت فعال زنان در ساخت آینده‌ی جامعه تعادل برقرار کند و الگویی نوین از زن مسلمان را به جهان معاصر عرضه نماید. رهبر شهید انقلاب اسلامی در طول بیش از سه دهه‌ی گذشته بارها درباره جایگاه زن سخن گفته‌اند و دیدگاه‌های ایشان را می‌توان یکی از جامع‌ترین تبیین‌های معاصر از نگاه اسلام به زن دانست. در این دیدگاه، زن نه موجودی درجه دو و تابع مرد است و نه ابزاری برای کسب سود اقتصادی و لذت‌جویی؛ بلکه انسانی دارای کرامت الهی، نقش‌آفرین در جامعه و محور اصلی خانواده محسوب می‌شود.

ماه محرم تنها یادآور یک رویداد تاریخی و حادثه‌ای متعلق به گذشته نیست، بلکه جلوه‌گاه مکتبی زنده، پویا و انسان‌ساز است که در آن والاترین ارزش‌های الهی و انسانی همچون ایمان، آزادگی، ایثار، شجاعت، عزت‌نفس و کرامت انسانی به زیباترین شکل ممکن تجلی یافته‌اند. واقعه‌ی عاشورا و قیام حضرت اباعبدالله الحسین‌علیه‌السلام نه‌تنها نقطه‌ای سرنوشت‌ساز در تاریخ اسلام به شمار می‌آید، بلکه چراغ راهی برای همه‌ی آزادگان جهان در طول قرون و اعصار بوده است؛ چراغی که انسان‌ها را به‌سوی حقیقت، عدالت و مبارزه با ظلم و انحراف هدایت می‌کند. در فرهنگ غنی و الهام‌بخش شیعه، عزاداری برای حضرت سیدالشهداعلیه‌السلام صرفاً ابراز اندوه و تأثر نسبت به یک مصیبت جان‌سوز نیست، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت فرد و جامعه به شمار می‌رود. مجالس حسینی در طول تاریخ، بستری برای انتقال معارف دینی، تقویت باورهای اعتقادی، ترویج ارزش‌های اخلاقی و زنده نگه داشتن روح ظلم‌ستیزی و حق‌طلبی بوده‌اند. میلیون‌ها انسان در سراسر جهان و در طول قرن‌ها با حضور در این محافل نورانی، اشک ماتم ریخته‌اند، سوگواری کرده‌اند و با یادآوری رشادت‌ها و فداکاری‌های اهل‌بیت‌علیهم‌السلام، پیوند قلبی و معنوی خود را با آرمان‌های عاشورا استوارتر ساخته‌اند. در نگاه نخست ممکن است چنین تصور شود که گریه، سوگواری و یادآوری مصائب، اموری ناسازگار با نشاط، امید و شادابی روحی هستند؛ اما حقیقتی عمیق‌تر در پس این آیین نهفته است. اشک ریختن بر مصائب اهل‌بیت‌علیهم‌السلام تنها یک واکنش احساسی نیست، بلکه تجربه‌ای معنوی و تربیتی است که آثار گسترده‌ای بر روح و روان انسان بر جای می‌گذارد. این اشک‌ها دل را از غبار غفلت پاک می‌کنند، احساس همدلی و محبت را افزایش می‌دهند و زمینه‌ساز ارتباطی عمیق‌تر با خداوند و ارزش‌های الهی می‌شوند. از همین رو، عزاداری حسینی نه‌تنها موجب افسردگی، رخوت و ناامیدی نمی‌شود، بلکه می‌تواند سرچشمه‌ی آرامش روانی، امید به آینده، تقویت معنویت، احساس تعلق اجتماعی و نشاط درونی باشد. انسان در پرتو این مجالس، خود را در مسیر حقیقت و عدالت می‌یابد و از الگوهای والای عاشورا برای مواجهه با دشواری‌های زندگی الهام می‌گیرد. این واقعیت، افزون بر تأکید فراوان متون دینی و روایات اسلامی، در یافته‌های جدید روان‌شناسی و علوم اعصاب نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ یافته‌هایی که نشان می‌دهند ابراز عواطف، همدلی جمعی، پیوندهای معنوی و مشارکت در آیین‌های دینی می‌توانند نقش مهمی در افزایش سلامت روان، کاهش فشارهای روحی و تقویت احساس رضایت و معنا در زندگی ایفا کنند.

در این شماره نیز در برابر جمع دیگری از شهدای بزرگوار دشت کربلا و یاران باوفای امام حسین‌علیه‌السلام سر تعظیم فرود می‌آوریم و با نهایت احترام و ارادت، به مرور کوتاهی از زندگی نورانی، فضایل اخلاقی، مجاهدت‌ها و فداکاری‌های آن عزیزان می‌پردازیم. امید است که یادآوری نام و راه این اسوه‌های ایمان و ایثار، ما را در پیمودن مسیر حق ثابت‌قدم‌تر ساخته و زمینه‌ی بهره‌مندی بیشتر از آموزه‌های مکتب عاشورا را برای همگان فراهم سازد.

غروب دهم محرم سال ۶۱ هجری، صحرای کربلا شاهد یکی از ماندگارترین جلوه‌های وفاداری و ایمان به خداوند متعال در تاریخ بود. در میان گردوغبار نبرد و هیاهوی لشکر دشمن، افرادی ایستاده بودند که شمارشان اندک، اما عظمت روح‌شان بی‌کران بود. آنان نه برای دستیابی به قدرت و نه برای بهره‌ای از دنیا، بلکه از سر شناخت، عشق و اعتقاد، در کنار امام حسین‌علیه‌السلام ماندند و جان خویش را در راه دفاع از حقیقت فدا کردند. یاران امام حسین‌علیه‌السلام تنها شخصیت‌های تاریخی نیستند که نام‌شان در کتاب‌ها ثبت شده باشد؛ بلکه آنان الگوهایی زنده از وفاداری، مسئولیت‌پذیری، شجاعت و بصیرت‌اند. هر یک از این یاران، داستانی الهام‌بخش در دل خود دارند؛ از پیران با تجربه‌ای چون حبیب بن مظاهر تا جوانان رشیدی که به استقبال شهادت رفتند و حتی آزادشدگانی که در مکتب انسانیت عاشورا به بلندترین مراتب معنوی دست یافتند. آنچه این جمع کوچک را جاودانه ساخت، نه تعدادشان، بلکه انتخاب آگاهانه‌ای بود که در حساس‌ترین لحظه‌ی تاریخ انجام دادند. امروز، پس از گذشت قرن‌ها، نام یاران کربلا همچنان با احترام و افتخار بر زبان‌ها جاری است؛ زیرا آنان به جهانیان آموختند که در برابر ظلم نباید سکوت کرد و برای دفاع از ارزش‌های انسانی باید هزینه پرداخت. بازخوانی زندگی و ویژگی‌های این چهره‌های درخشان، تنها نگاهی به گذشته نیست؛ بلکه جستجوی چراغ‌هایی است که می‌توانند راه زندگی امروز را نیز روشن کنند. در این نوشتار، به معرفی و بررسی شماری از برجسته‌ترین یاران امام حسین‌علیه‌السلام می‌پردازیم؛ مردان و زنانی که در مدرسه‌ی عاشورا درس وفاداری را به زیباترین شکل معنا کردند.