گفتگوی دیگری دارم با همسر شهیدی جاویدالأثر ولی مگر من چقدر سخت‌جانم؟ که این‌همه درد را می‌شنوم و دوام می‌آورم؟ می‌دانم اگر واژه‌ها را به صف کنم، اگر سطرها را سیاه کنم، اگر جوهر را تمام کنم، روی همه‌ی نوشته‌هایم پرده‌ای از حریر افتاده است؛ حریری نازک و نمناک، که همه‌چیز را مات و محو و مبهم می‌کند. چرا که هرچه دیده‌ام، هرچه فهمیده‌ام، هر چه در آن ساعات گفتگو زیسته‌ام، هرچه از آن روز در ذهنم مانده همه را از پسِ پرده‌ی اشک دیده‌ام و می‌نویسم. زن، با بغض ‌شکسته‌، با چشم‌ بارانی، با قلب‌ پاره‌پاره حرف می‌زد اما من می‌فهمیدم این اشک‌ها، فقط از سر غم نیست. اشکِ دلتنگی‌ست، اشکِ جا ماندن‌، اشکِ حسرت، اشک‌هایی که از عمقِ جان می‌جوشند. می‌نویسم و شما هم نگهبان این حافظه باشید و به نسل‌های بعد بگویید: «ما فرزندان دوره‌ای بودیم که غیورترین و زیباترین جوانان‌مان را در اقیانوسی دور از دست دادیم اما در برابر جنایتکار دنیا زانو نزدیم.» دِنا سند پیروزی زیبایی و پاکی بر زشتی و جنون است. «ملیحه پهلوانی زاده» همسر شهید ناو دنا، بهمن اسفندیاری از امروز دوست دیگر همراهان مجله‌ی زن روز خواهد بود. ایمان دارم.

برای گفتگو با دانش‌آموزان شهید بشری حسینی و شهید زهرا حدادعادل، راهی دبیرستان فرهنگ شدیم؛ مدرسه‌ای که جای‌جای آن، سرشار از یاد و خاطره‌ی این دو معلم بود. آن روز، مدرسه دیگر حال‌وهوای همیشگی را نداشت. از شور و نشاط معمول دانش‌آموزان خبری نبود و سکوتی سنگین بر فضای مدرسه سایه انداخته بود. در ورودی مدرسه، چند شمع زیر نام این دو معلم شهید روشن بود؛ شمع‌هایی که گویی روایت‌گر داغ بزرگی بودند که بر دل دانش‌آموزان و همکاران‌شان نشسته بود. دانش‌آموزان مشتاق بودند از معلمان‌شان بگویند؛ از خاطرات کلاس، از مهربانی‌ها و از درس‌هایی که تنها در کتاب‌ها خلاصه نمی‌شد. بیش از همه، از خانم بشری حسینی می‌گفتند؛ معلمی که با وجود نسبت خانوادگی‌اش با رهبر معظم انقلاب، هیچ نشانی از تشریفات و امتیاز در زندگی و رفتارش دیده نمی‌شد. او پیش از آنکه با سخنانش آموزش دهد، با سبک زندگی‌اش درس ساده‌زیستی، تواضع و بی‌تکلف بودن را به شاگردانش آموخته بود؛ درسی که امروز، پس از شهادتش، بیش از هر زمان دیگری در ذهن و دل دانش‌آموزانش زنده مانده است.

هم‌زمان با تشییع پیکر رهبر شهید و بدرقه‌ی شهدای والامقام خانواده رهبر انقلاب بر آن شدیم تا ادای دینی داشته باشیم به شهید زهرا حدادعادل، شهید بشری حسینی خامنه‌ای و شهید دکتر مصباح‌الهدی باقری؛ سه نام که یادشان همچنان در دل‌ها زنده است. در همین مسیر، پای صحبت محمدجواد تسلیمی، از شاگردان دکتر باقری در دانشگاه امام صادق‌علیه‌السلام، نشستیم...

زهراجانم سلام. در شب‌های محرم وقتی سیاهی لباس‌ها با صدای ناله‌های غمگین یکی می‌شود و نام حسین‌علیه‌السلام فضای شهر را پر می‌کند دلم به هوایت پَر می‌کشد. روایت من و تو داستان بذری است که پدر مهربانت، با عشقی بهشتی در دل من کاشت. آن روز که با صدایی لرزان از تو برایم می‌گفت. از تو که مانند جد غریبم آخر با لبی تشنه شهید شدی. زهرا، تو بهتر از من می‌دانی که در کربلا وقتی عباس‌علیه‌السلام رفت، فقط یک مرد از میان نرفت؛ یک خیمه بی‌پناه شد، یک خواهر داغ‌دار شد، چند کودک امیدشان را از دست دادند و ناگهان آن جمله‌ای که قرن‌هاست از دل تاریخ شنیده می‌شود متولد شد: ای اهل حرم میر و علمدار نیامد. نعوذبالله چه شباهتی به داستان صبح نهم اسفندماه دارد... زهراجان بعضی رفتن‌ها فقط خبر از نیامدن یک نفر نمی‌دهد خبر از شکستن تکیه‌گاهی می‌دهد که دل‌های بسیاری به او بند بوده است. خبر از لحظه‌ای می‌دهد که چشم‌ها هنوز به راه مانده‌اند اما دل می‌داند که دیگر بازگشتی در کار نیست. آخِر این چگونه بی‌خبر رفتنی بود خواهرجان؟! شنیده‌ای می‌گویند امان از دل مادران شهدا؟ اما من به چَشم خود دیدم حالِ دل پدرت را... پدری که بی‌صدا شکست. بی‌آنکه اشک‌هایش دیده شود. او همچون سالک پیری شده است که هر چه می‌گذرد فقدانت همه‌ی وجودش را در بر می‌گیرد و فقط یک جمله او را آرام کرده است که شهادت تن به مرگ سپردن نیست بلکه در حفاظت از آرمان شمشیر کشیدن است. شهادت انتخاب نوعی زندگی است نه انتخاب مرگ. زهراجانم، پدر که از تو گفت فهمیدم حیف بود تو شهید نشوی. مرگی چنین زیبا سزاوار بزرگ‌زنی چون تو بود عزیز دلم. قسم به زینب کربلا که ما در شهادت تو چیزی جز زیبایی نمی‌بینیم. ما رأیت الّا جمیلا. ایمان دارم مادرم صدیقه‌ی کبری‌سلام‌الله‌علیها به وقت زمین خوردن به دیدارت آمد و سر روی دامنش گذاشتی. سلام ما را به همه‌ی عزیزان‌مان برسان. به خمینی کبیر و به سیدعلی خامنه‌ای که رفتنش رفتن جان بود... زهرای مهربان، ما داغدارت هستیم اما استوار. تا ابد پرچم انتقام شهادتت در دست ما خواهد بود؛ الی یوم القیامه. حرب لمن حاربکم می‌مانیم دعایمان کن خواهر ندیده‌ام...

دکتر «ماریا بیهقی» از آن دسته پژوهشگرانی است که مسیر علمی خود را از یک تجربه‌ی شخصی آغاز کرد. بیماری سرطان مادرش و آشنایی با دارویی به نام هرسپتین، انگیزه‌ای شد تا وارد دنیای پژوهش‌های دارویی شود. این علاقه در سال‌های بعد به ثبت چند اختراع بین‌المللی، کسب مدال طلای سوئیس و سیلیکونولی آمریکا و راه‌اندازی یک شرکت دانش‌بنیان در حوزه‌ی اگزوزومتراپی انجامید. با این حال، داستان زندگی او فقط درباره‌ی موفقیت‌های علمی نیست. او در کنار فعالیت‌های پژوهشی، با مشکلاتی مانند دریافت مجوزها، کمبود حمایت‌های مالی از تحقیقات و دشواری‌های اقتصادی نیز روبرو بوده است. در این گفتگو، دکتر بیهقی از مسیر علمی خود، خاطرات کودکی، فقدان مادر و علاقه عمیقش به ایران سخن می‌گوید.

۱۰۰ روز گذشت ۱۰۰ روز از شهادت رهبرِ جان ما گذشت و من دلم پیش همانی‌ست که نیست... چندی پیش، در میان مرور خبرها و جست‌وجو جهت یافتن سوژه‌ای مناسب برای یک مصاحبه، به‌طور اتفاقی با خانمی‌آشنا شدم که توجه من را به خود جلب کرد. مدتی بعد به‌واسطه‌ی همان آشنایی برای اولین بار او را دیدم. قرار ما یک دیدار ساده بود. یک چای کوتاه و کلی حرف‌های شیرین. اما هیچ چیز در همان سادگی باقی نماند. من همیشه زندگی آدم‌ها را شبیه قصه می‌بینم. بی‌تکلف، واقعی و پُر از لایه‌هایی که فقط اگر گوش دهی خودش را نشان می‌دهد. قصه‎ی زهرا سالاریه هم از همان‌ها بود. تجربه‌هایی که در کار و زندگی پشت سر گذاشته بود و مسیری که او را به جایی رسانده بود که امروز بود. همان دیدار ساده‌ی ما تبدیل شد به گفتگوی امروز که شما منت می‌گذارید و می‌خوانید. داستان زنی قهرمان که میان طوفان، دلتنگی و فاصله، زندگی می‌کند. من آن روز شنونده‌ی یکی از هزاران قصه‌ای بودم که روایت زنان قهرمان میهنم است. یکی از دختران و مادرانی که همچون مردان غیور پای ایران و پای پرچم ایستادند. زهرا سالاریه نخستین بانوی دریانورد جمهوری اسلامی ‌ایران و خاورمیانه و اولین بانویی است که در حرفه‌ی دریانوردی در قسمت موتورهای دریایی توانست فعالیت کند. او روی کشتی ثابت کرد هیچ محدودیتی برای حضور بانوان در مشاغل سخت وجود ندارد و خط بطلان کشید بر صحبت‌هایی که مدام در گوشش زمزمه می‌کردند که این‌جا جای تو نیست. دریا جای زن نیست.

اکنون که ‌می‌نویسم در قطار نشسته‌ام. از کرمانشاه به‌سمت تهران بر‌می‌گردم. قطار، با همان ریتم بی‌رحم همیشگی پیش می‌رود، اما این‌بار، صدای ریل‌ها برایم صدای فلز نیست؛ صدای تکرار تمام جملاتی است که حسین محمدی گفت. ضربه‌‌های چرخ بر روی ریل، انگار تکه‌ای از آن گفتگو را در دلم می‌کوبد. کوپه، کوچک‌تر از آن شده که بتواند این حجم از فکرهایم را در خود جای دهد. هر نوری آزارم ‌می‌دهد حتی چراغ زرد و بی‌روح واگن قطار. فضای مصاحبه چیزی را در من جا گذاشته که تا رسیدن به تهران، رهایم نمی‌کند. ‌در راهرو، صدای قدم‌های نامنظم مسافری که می‌رود و می‌آید، با صدای برخورد لیوان‌ها در واگن پذیرایی، آمیخته شده است. چقدر بوی قهوه‌ی تلخ ‌می‌آید، بوی ناخودآگاه خستگی! همه با هم هستیم، اما هیچ‌کس واقعاً با دیگری نیست. هر کسی پشت صفحه‌ی گوشی‌اش، یا در رؤیاهای نیمه‌شبش، غرق است. من در این میان، با نوشته‌های ناتمامم، مثل یک جزیره‌ی کوچک و تنها هستم. تنها با حسین، زهرا و رقیه‌ی دو ماهه. مسافران دیگر نمی‌دانند که در این کوپه‌ی کوچک، کسی در حال فروپاشی یک جهان درونی است. حقیقت این است که من به‌اندازه‌ی هزار سال در این یک روز اندوه، تلنبار کرده‌ام... پر از مرثیه‌ام برای جان‌ پاک و شجاع حسین محمدی که برای دفاع از ذره‌ذره‌ی ایرانم تکه‌تکه شده‌ است... سرم، چشمم، دستانم، هیچ‌کدام نمی‌کِشد. آن‌قدر که همه‌ی حجم اشک‌هایم را فشرده کرده‌ام در مغزم، اما باید بنویسم. باید به رنج راه رفته و آمده و اشک‌هایی که نریختم و بغض بغض قورت‌شان دادم و هی زورکی و یواشکی با کناره‌های انگشتانم اشکانم را پاک کردم تا مبادا قطره‌ای از چشمم بچکد و کسی ببیند و چشم‌هایم تار شود و لحظه‌ای را از قلم بیندازم، قلم بزنم. اصلاً رفته بودم تا دست‌هایم راوی دیده‌های چشمانم باشند. در ابتدای این سفر من نمی‌دانستم این مسیر چند کیلومتری، هجرتی خواهد بود. از من به خدا. از همه‌ی منِ معمولی تا روح یک جانباز. از ناسوت انسان تا ملکوت متعالی او، که جان خشکیده گرفتار دنیایم به تبرک وجود جانباز پای لانچر جوانه بزند و حیات یابد. این مصاحبه اَدای دِین است به جانبازان غیور ایران‌زمین. بسم الله الرحمن الرحیم. آن‌چه ‌می‌خوانید یک عهد است. یک عبادت است. گفتگویی است با حسین محمدی (قهرمانی که در راه وطن دو دست و دو پایش را فدا کرد) همسر و خانواده‌ی فداکار رزمنده‌ی پای لانچر. در فضای خانه‌، سکوت سنگین‌تر از صدای انفجارهاست. زهرا جان، همسر حسین آقا در حالی که فرزند ۲ ماهه‌ی خود را در بغل دارد در تمام طول گفتگو با همه‌ی وجود کنار او نشست. رفتارش تجلیِ ایستادگی است؛ حضور او در کنار حسین، گویی پیوندی است میان جوانیِ پرشور و ایمانی که از پیش، به او معنا بخشیده است. نمی‌خواهم از حسرت حسین برای در آغوش کشیدن فرزند بنویسم. آن‌طور که فهمیدم این انتظار، بخشی از مسیر عهد و پیمانی است که او با خدای خویش بسته‌ است. اما، مهربانی مادر همسر حسین، مثل یک پناهگاه کوچک و امن، بر این خانه سایه انداخته است؛ برخورد گرم و خوش‌اخلاق او، چیزی است که اجازه می‌دهد این خانه، هم‌چنان خانه باقی بماند. مادر حسین آقا هم حضور دارد. از آن مادران دریادل است. اشک‌هایش حکایت ‌می‌کند از تسلیم و ایمان؛ گریه‌ای که تمام رنج‌های این خانه را با وصله‌ی رَحمی ‌به آسمان می‌دوزد. کاش ‌می‌شد به شهر و خانه‌ام برنگردم. بوی بهشت ‌می‌دهند این خانواده. راستش را بخواهید از زبان این رزمنده‌ی سربه‌زیر و نجیب خاطره بیرون کشیدن بسیار سخت است و من چاره‌ای ندارم الّا با قلاب سؤالات.

من، قدّم به سال‌های آتش و خون جنگ تحمیلی هشت‌ساله می‌رسد. کودکی‌ام در همان روزگار گذشت؛ روزگاری که اگرچه عمق اضطراب و التهابش را با تمام وجود درک نکرده بودم، اما با جنگ غریبه هم نبودم. آن جنگ برای من روایتی زنده بود که در لابه‌لای حرف‌های پدر و مادر، در سکوت‌هایشان، در نگاه‌هایشان و در خاطره‌های ناگفته و گفته‌شان جریان داشت. من جنگ را از زبان آنان شناختم؛ اگرچه آن روزها خردسال بودم، اما امروز وارث روایت‌هایی هستم که در جانم ریشه دوانده‌اند. در این سال‌ها، مسیر چهل‌وهفت‌ساله‌ی این سرزمین را نیز دیده‌ام؛ پیچ‌وخم‌هایش را، فراز و فرودهایش را، روزهای آسان و روزهای دشوارش را. آموخته‌ام که باید با امید پیش رفت، و در برابر مانع‌ها باید ایستاد، اندیشید، از نشانه‌ها و راهنماها مدد گرفت و با صبر و اطمینان عبور کرد. در جنگ رمضان روزهای پرالتهاب این کشور را با تکه‌تکه جانم لمس کردم. روزهایی که مردم بار دیگر معنای حضور، بیداری، ایستادگی و وفاداری را به تصویر کشیدند. صحنه‌هایی دیده‌ام که در آن، عظمت یک ملت در لحظه‌های سرنوشت‌ساز آشکار شد؛ لحظه‌هایی که نشان داد ایران، فقط یک جغرافیا نیست، بلکه ریشه‌ای استوار در تاریخ و ایمانی زنده در جان مردمانش است. من خروش مردان و زنانی را دیده‌ام که بی‌هیچ تمایزی، در بزنگاه‌ها به میدان آمدند؛ آمدند تا بگویند این سرزمین هنوز زنده است. در این حین، از مادران و پدران شهدا نیز دور نمانده‌ام. همان‌ها که فرزندان‌شان در روز نیاز، پشت وطن را خالی نکردند. به حسب وظیفه و ادای دِین به میان آنان می‌روم و پای حرف‌هایشان می‌نشینم. ما اهالی مجله‌ی زن روز، خود را از روایت خانواده‌ی معزز شهدا جدا نمی‌دانیم؛ ما هم فرزند همین مسیریم، فرزند همین ریشه‌ایم. پس در این شماره گفتگو کردیم با مادر شهیده دکتر «مژده زندی‌نسب». مژده مسیرش را نه از انتخاب رشته‌ی کنکور، که از کلاس‌های زبان دوران کودکی آغاز کرد. دختری که یاد گرفته بود ثانیه‌ها را به طلا تبدیل کند و وقت را به بند بکشد. او با رتبه‌ی درخشان ۲۰۶، پا به دانشکده‌ی برق دانشگاه امیرکبیر گذاشت تا مدار قدرت را نه فقط در تئوری، که در عمل بیاموزد. اما برای او، برق تنها یک رشته نبود؛ دریچه‌ای به جهان بود. هم‌زمان با دریافت دیپلم دبیرستان، مدرک تافل (TOEFL) را در آغوش کشید و با همان اراده، زبان فرانسه را تا اخذ دیپلم ادامه داد. او که با تکیه بر دانش خود و بدون استفاده از سهمیه‌ی المپیاد، صندلی دانشگاه امیرکبیر را فتح کرده بود، مقطع ارشد را در رشته‌ی برق قدرت دانشگاه شهیدبهشتی به پایان رساند. او، به‌عنوان متخصص در مجموعه‌ی توانیر، در حالی که به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و آلمانی مسلط بود ثابت کرد موفقیت، تکرار مداوم یک اراده‌ی پولادی است. دکتر مژده زندی‌نسب مصداق بارز این جمله‌ بود: وقت، تنها سرمایه‌ای است که نباید هدر برود. دختری که ستون اعتماد یک خانواده و یک صنعت بود.

هفتاد و چهار شب است که جهان اسلام تشنه‌ی حضور مردی است که حتی طنین کلامش مرهمی بود بر دل‌های پُر از التهاب. هفتاد و چهار شب است که حکایت حیات و ممات آن مردِ بزرگ، شده لالایی مادران در گوش دخترکان و پسران. که رهبر بزرگ ایران ما را با مشتی گره کرده به شهادت رساندند. هفتاد و چهار شب است که آخر همان شد که نباید می‌شد. آخر همان رفت که نباید می‌رفت. اما یک چیزی می‌گویم بین خودمان باشد. من و شما که با هم غریبه نیستیم.+ من هنوز منتظرم بگویند که آقا سالم است. من خوشحالم تشییع نشده. من امید دارم. «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا» بگذریم... این شماره اولین گفتگوی من در سال جدید با رویکردی جدید است. بانو فاطمه رضایی، مخترع جوان و نوآور، مهمان ما بود. جالب است بدانید که جایزه‌ی طلایی ایران بانوی سال ۱۴۰۴ نیز به فاطمه‌ی عزیز تعلق گرفت. با او که آشنا شدم فهمیدم زن بودن یعنی ساختن، یعنی اگرچه خسته باشی اما متوقف نشو. شاید شما هم بعد از خواندن این گفتگو آماده‌ی ساختن مسیری جدید شوید. پس یاعلی.

کوتاه می‌نویسم می‌خواهم با تو خلاصه حرف بزنم. کلمه‌ها که بیایند میان ما؛ خرابش می‌کنند. من نیمه‌ی تاریک ماه بودم و تو نیمه‌ی روشن تو نور بودی و تابیدی بر تاریکی دل من به زندگی‌ام رنگ دادی من امروز در این پنجاهمین روز نبودنت اَدای دِین می‌کنم و از پس اندوه و سوگ اسفند از پس غم و اضطراب جنگ ماندم تا بنویسم. که تا جان در بدن دارم از شهید سّیدعلی حسینی خامنه‌ای و یارانش خواهم گفت و نوشت. این شماره روایتی می‌خوانید از شهادت مظلومانه‌ی «زینب مقیمیان»، همسر حجت‌الاسلام سید وحید معتمدی که مزد سال‌ها صبوری‌اش را در آستانه‌ی‌ مسجد محله گرفت. ایشان در شامگاهی و در برابر دیدگان همسر و فرزندانش به مقام شهادت نائل گردید. گفتگویی کردیم با همسر و دختر شهیده زینب مقیمیان همراه ما باشید یارانِ جان (دلتنگ‌تان بودم... زیاد)