اهمیت حیاتیِ کتابخوانی زنان
زنِ آگاه، خانه‌ی آباد
در روزگاری که غرق در سیلاب اطلاعات سطحی و شتاب‌زده‌ایم؛ سیلی که به‌ویژه در گستره‌ی وسیع و حتی ولنگار فضای مجازی، ذهن‌های ما را به شکلی گزنده و پیوسته اشباع می‌کند، اما در مقابل، اندیشه‌ها را به طرز نگران‌کننده‌ای کم‌عمق و سطحی ساخته است، بازگشت به دنیای شگفت‌انگیز و پرمحتوای کتاب، دیگر صرفاً یک توصیه‌ی فرهنگی از سر تشریفات یا یک گزینه‌ی لوکس تفننی نیست. بلکه این بازگشت، به یک ضرورت حیاتی و تمدنی بدل شده است. جامعه‌ای که در آرزوی دستیابی به عمق، ریشه‌داری، آرامش پایدار، خلاقیت‌های نوآورانه و پیشرو بودن در عرصه‌های مختلف است، هیچ راه گریزی جز آشتی دوباره با کتاب و دنیای بیکران دانش و معرفت آن ندارد. در این میان، نقش و جایگاه زنان در این فرآیندِ حیاتی، نقشی انکارناپذیر، بنیادین و تعیین‌کننده است. کتابخوانی زنان، به هیچ عنوان نباید و نمی‌تواند به‌عنوان یک عادت صرفاً فردی، یک فعالیت شخصیِ انزواطلبانه یا صرفاً یک سرگرمی برای گذران وقت تلقی شود. بلکه این عمل، در حقیقت، نوعی سرمایه‌گذاریِ بلندمدت، هوشمندانه و چندوجهی است که ثمرات آن نه‌تنها برای خودِ فرد مفید است، بلکه نسل‌های آینده، بنیان خانواده و کل پیکره‌ی فرهنگ عمومی جامعه را نیز در بر خواهد گرفت. زن، در بطن و مرکزیت ساختار خانواده، به‌عنوان محور اصلی انتقال ارزش‌های بنیادین، پایه‌های اخلاقی و هنجارهای اجتماعی عمل می‌کند. او کسی است که ذائقه‌ی فرهنگی نسل نو را شکل می‌دهد، سلیقه‌ها را می‌پروراند و اولین و مهم‌ترین معلم کودک، درست از لحظات نخستین تولد و ورود به این دنیاست. حال، تصور کنید اگر این محور کلیدی، این کانون گرم خانواده، با نور آگاهی، دانایی و مطالعهی مستمر روشن و تزئین شود؛ اگر ذهن و روح زن با مفاهیم عمیق و نگاه‌های ژرف کتاب‌ها تغذیه گردد، در چنین حالتی، بی‌شک خانه از یک فضای صرفاً فیزیکی، به مدرسه‌ای زنده، پویا و الهام‌بخش بدل خواهد شد و جامعه نیز، به‌دنبال این تحول خانوادگی، به باغی پربار از اندیشه‌های شکوفا و فرهنگ متعالی مبدل خواهد گشت. فصل بهار، که با طبیعت دل‌انگیز و نو شدن جهان همراه است، هم‌زمان موعد پربرکت برگزاری نمایشگاه‌های کتاب نیز می‌باشد. این ایام، فرصتی مغتنم و استثنایی است برای ما تا عهدی دوباره با دانایی ببندیم؛ فرصتی است تا با تأمل و اندیشه، از خود بپرسیم و ارزیابی کنیم که سهم واقعی کتاب و کتابخوانی در تار و پود زندگی روزمره‌ی ما چقدر است؟ و به‌طور ویژه، چه اندازه زنان ما، آن هم در جایگاه حساس و خطیر مادری که آینده‌سازان این مرز و بوم را تربیت می‌کنند، انگیزه، اهتمام و برنامه‌ریزی مشخصی برای مطالعه و کتابخوانی دارند؟ این پرسش‌ها، کلیدهایی هستند برای گشودن درهای فهم عمیق‌تر اهمیت این موضوع.
نویسنده :
محمد لطفی زاده
کتابخوانی؛ توانمندسازی از درون
در ادبیات معاصر، «توانمندسازی زنان» مفهومی پرکاربرد است؛ اما گاه این مفهوم تنها به شاخص‌های اقتصادی یا حضور اجتماعی تقلیل می‌یابد. حال آن‌که توانمندسازی حقیقی، پیش از هر چیز، در ساحت اندیشه رخ می‌دهد. زنی که می‌خوانَد، قدرت تحلیل می‌یابد؛ قدرت انتخاب آگاهانه پیدا می‌کند؛ در برابر موج تبلیغات و جریان‌های تحریف‌کننده، منفعل نخواهد بود.
مطالعه، ذهن را منظم و نگاه را ژرف می‌کند. کتاب به انسان می‌آموزد چگونه پرسش کند، چگونه بشنود، چگونه داوری کند و چگونه تصمیم بگیرد. کتاب به انسان مهارت (تفکر نقادانه) از مهارت‌های مهم زندگی را می‌آموزد. برای زنان، که در متن زندگی خانوادگی و اجتماعی حضور دارند، این توانایی‌ها اهمیت مضاعف دارد. زن کتاب‌خوان در تربیت فرزند، در مدیریت خانه، در تعامل اجتماعی و حتی در ایفای نقش‌های حرفه‌ای و شغلی، سنجیده‌تر و مطمئن‌تر عمل می‌کند.
کتابخوانی، افزون بر افزایش دانش، به رشد شخصیت نیز کمک می‌کند. ادبیات فاخر، آثار تاریخی، کتاب‌های اخلاقی و تربیتی، هر یک دریچه‌ای تازه به‌سوی تجربه‌های انسانی می‌گشایند. مطالعه، انسان را از حصار تجربه‌های محدود شخصی بیرون می‌آورد و به او امکان می‌دهد با تجربه‌ی مفید دیگران نیز زندگی کند.
«اقرأ»؛ آغاز یک تمدن
اسلام، با فرمان «بخوان» آغاز شد. نخستین آیه‌ای که بر پیامبر اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شد، دعوت به خواندن بود: «اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَق»
این آغاز، پیام روشنی دارد: تمدن اسلامی بر پایه‌ی علم و آگاهی بنا شده است. قرآن کریم بارها از تعقل، تفکر، تدبر و بصیرت سخن به میان آورده و اهل علم را ستوده است: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ» به این بیان قرآنی هیچ‌گاه دانایان با آن‌ها که از آگاهی فاصله گرفته‌اند برابر نیستند. برابر منطق قرآن، دانایی مایه‌ی رفعت و نادانی منشأ سقوط است.
آن‌چنان که در روایات نیز می‌خوانیم، به‌عنوان نمونه پیامبر اعظم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله طلب علم را بر هر مسلمان واجب دانسته‌اند؛ تعبیری که زنان را نیز دربرمی‌گیرد. در تاریخ اسلام، زنان فرهیخته و آگاه حضوری فعال داشته‌اند. حضرت خدیجه‌سلام‌الله‌علیها، با بینش و درایت، پشتیبان نهضت نبوی بود. حضرت فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها در خطبه‌های خود نمونه‌ای از عمق معرفت دینی را به نمایش گذاشت. عقیله بنی‌هاشم، حضرت زینبسلام‌الله‌علیها در اوج بحران در مصائب عاشورا، با خطبه‌های روشنگرانه خویش، حقیقت را زنده نگاه داشت. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که زن در نگاه اسلام، موجودی منفعل و بی‌خبر از جامعه نیست؛ بلکه می‌تواند و باید صاحب معرفت و بصیرت و نقش‌آفرین باشد. دعوت به کتابخوانی هرچه بیشتر زنان، همسو با روح اسلام و استمرار همان پیام نخستین «اِقرأ» است.
الگوی (من و کتاب)
یکی از نکات بسیار مهم و اساسی در مسیر کتابخوانی پرثمر و هدفمند، رعایت دقیق یک سیر مطالعاتی منطقی و همچنین داشتن یک رویکرد خوانش کاملاً هدفمند است. این بدان معناست که ما نباید هر کتابی را که به دست‌مان رسید، بدون هیچ‌گونه سنجش و معیاری، صرفاً برداریم و شروع به خواندن کنیم. از سوی دیگر، نباید این اصل را نادیده گرفت که تشخیص دقیق سلیقه، علایق شخصی و اهداف اصلی خودمان، نقشی حیاتی در این فرآیند ایفا می‌کند. پس از شناخت این مؤلفه‌های کلیدی، باید گام‌به‌گام و با برنامه‌ریزی حساب‌شده، برای صعود به قله‌های دانش و معرفت، کتاب‌های برگزیده و ارزشمند را در هر حوزه‌ی مورد علاقه انتخاب کرده و با دقت و حوصله به مطالعهی آن‌ها بپردازیم.
یکی از درخشان‌ترین و بهترین الگوهایی هم که می‌توانیم در کشور عزیزمان، ایران، در زمینه‌ی کتابخوانی صحیح و هدفمند به آن استناد کنیم و از او الهام بگیریم، بدون شک، سیره و روش رهبر شهید و عزیزمان، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای‌رضوان‌الله‌تعالی‌علیه است. آن‌گونه که در کتاب ارزشمند «من و کتاب» به تفصیل شرح داده شده و مستند گردیده، ایشان در طول سالیان متمادی و با صرف وقتی قابل توجه، طیف بسیار گسترده و متنوعی از کتاب‌های فاخر و مفید را مورد مطالعه قرار داده‌اند. این مطالعهی عمیق و هدفمند، موجب گردیده بود تا ایشان به سطح بسیار بالایی از آگاهی و اشراف نسبت به وقایع مهم جهان، تاریخ پرفراز و نشیب قدیم و معاصر و همچنین ادبیات غنی ایران و جهان دست یابند. این جامعیت دانشی، حاصل سال‌ها تلاش پیگیر و انتخاب هوشمندانه‌ی کتب و منابع مطالعاتی بوده است.
نگاه رهبر شهید به کتاب و فرهنگ مطالعه
رهبر شهیدمان حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای‌رضوان‌الله‌تعالی‌علیه در سال‌های متمادی، کتاب را رکن اساسی پیشرفت فرهنگی معرفی نمودند. در دیدارهای گوناگون با نویسندگان، ناشران، دانشجویان و خانواده‌ها، بارها بر ضرورت تبدیل مطالعه به عادت عمومی تأکید کردند. از نگاه ایشان، کتابخوانی نه امری تجملی، بلکه نیازی حیاتی برای جامعه‌ای است که می‌خواهد مستقل، اندیشمند و مقاوم باشد. در بیانات ایشان نیز چند محور در این خصوص به‌طور برجسته دیده می‌شود:
- مطالعه مستمر، نه مناسبتی: کتابخوانی باید به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود، نه فعالیتی محدود به ایام خاص.
- انتخاب کتاب مفید و سالم: هر نوشته‌ای ارزش صرف وقت ندارد؛ کتاب باید بر رشد فکری، اخلاقی و هویتی انسان بیفزاید.
- گسترش فرهنگ مطالعه در خانواده: خانواده‌ای که در آن کتاب حضور دارد، از نظر فکری زنده‌تر و پویا‌تر است.
- الگوسازی برای نسل جوان: اگر پدر و مادر اهل مطالعه باشند، فرزندان نیز به‌طور طبیعی با کتاب انس می‌گیرند.
در این قالب، نقش زنان به‌ویژه مادران، برجسته است. مادری که کتاب می‌خواند، فرهنگ مطالعه را به خانه وارد می‌کند. وجود کتاب در دستان مادر، پیامی عمیق برای کودک دارد: «دانایی ارزشمند است».
البته هرچه زودتر انسان به انس با کتاب بپردازد اثر مفید آن نیز زودتر آشکار می‌شود. رهبر شهید و عزیزمان در همین زمینه سال 1391 فرمودند: «در جامعه‌ی ما بی‌اعتنائی به کتاب وجود دارد. گاهی آدم می‌بیند در تلویزیون از این و آن سؤال می‌کنند: آقا شما چند ساعت در شبانه‌روز مطالعه می‌کنید، یا چقدر وقت کتابخوانی دارید؟ یکی می‌گوید پنج دقیقه، یکی می‌گوید نیم ساعت! انسان تعجب می‌کند. ما باید جوانان را به کتابخوانی عادت دهیم، کودکان را به کتابخوانی عادت دهیم؛ که این تا آخر عمر همراه‌شان خواهد بود. کتابخوانی در سنین بنده - که البته بنده چندین برابر جوان‌ها کتاب می‌خوانم - غالباً تأثیرش به‌مراتب کمتر است از کتابخوانی در سنین جوان‌ها و شما عزیزانی که اینجا حضور دارید. آنچه که همیشه برای انسان می‌ماند، کتابخوانی در سنین پائین است. جوانان شما، کودکان شما هرچه می‌توانند، کتاب بخوانند؛ در فنون مختلف، در راه‌های مختلف، مطلبی یاد بگیرند. البته از هرزه‌گردی در محیط کتاب هم باید پرهیز کرد، منتها این مسئله‌ی بعدی است؛ مسئله‌ی اول این است که یاد بگیرند، عادت کنند به این که اصلاً به کتاب مراجعه کنند، کتاب نگاه کنند. البته باید دستگاه‌ها مراقب باشند، اشخاص مواظب باشند، هدایت کنند به کتاب خوب؛ که با کتاب بد، عمر ضایع نشود».
مادر کتاب‌خوان؛ معمار نسل آینده
هیچ نهادی به اندازه‌ی خانواده در شکل‌گیری شخصیت انسان مؤثر نیست و در درون خانواده، نقش مادر جایگاهی ممتاز دارد. سال‌های نخست زندگی کودک، دوره‌ی شکل‌گیری عواطف، شخصیت و به باور روان‌شناسان تحکیم طرح‌واره‌ها و باورها است. مادری که اهل مطالعه است، گنجینه‌ای از واژه‌ها، داستان‌ها و اندیشه‌ها در اختیار دارد که به کودک خویش به این وسیله کمک می‌کند تا شخصیت ممتازی را برای آینده بسازد.
مادر کتاب‌خوان
- بهتر می‌تواند با فرزند گفتگو کند.
- به پرسش‌های او پاسخ‌های سنجیده‌تری می‌دهد.
- روش اندیشیدن را به کودک می‌آموزد.
- در تربیت دینی و اخلاقی از پشتوانه‌ی معرفتی برخوردار است.
- تربیت، صرف محبت نیست؛ نیازمند دانش، صبر و مهارت است. مطالعه در حوزه‌ی روان‌شناسی رشد، تعلیم و تربیت اسلامی و مهارت‌های ارتباطی، کیفیت مادری را ارتقا می‌دهد. چنین مادری کمتر دچار رفتارهای هیجانی و مقطعی می‌شود و در برابر چالش‌های تربیتی، با آرامش و تدبیر بیشتری عمل می‌کند.
اثر کتابخوانی بر انتخاب سبک فرزندپروری
والدین و به‌خصوص مادران ممکن است از سبک‌های مختلفی برای فرزندپروری استفاده کنند. مثلاً عده‌ای سبک مستبدانه را انتخاب می‌کنند. در این سبک، دستور صادر می‌شود و فرزند موظف به اطاعت بی‌چون و چراست. تعدادی ممکن است سبک غافلانه یا سهل‌گیرانه را برگزینند. در این نوع، محدودیت برای فرزند در حد بسیار کمی است و حتی اگر ساعت 10 شب از والدین بپرسید فرزندتان کجاست، ممکن است پاسخ دهند نمی‌دانیم! این سبک‌های تربیتی در آینده از فرزند یک مضطرب در اجتماع می‌سازد. حال آن‌که اگر والدین و به‌ویژه مادر اهل دانش و مطالعه باشد سبک مناسبی با عنوان (مقتدرانه) را برای تربیت ترجیح خواهد داد. در این سبک اگر فرزند اشتباهی مرتکب شد به او یادآوری می‌شود که کار اشتباهی انجام شده اما فرصت دوباره تمرین کردن از دست نخواهد رفت و ضمن حفظ جایگاه تربیتی والدین، تحقیر فرزند و یا توبیخ مستمر او حذف می‌گردد. مادری که در زمینه‌ی فرزندپروری دست به کتاب است کار ساده‌تری در انتخاب سبک درست دارد و فرزندان قوی‌تری برای جامعه تربیت خواهد کرد.
کتاب و استحکام روابط خانوادگی
کتابخوانی، گرچه در وهله‌ی اول یک فعالیت و اثر کاملاً فردی به نظر می‌رسد و جنبه‌های شخصی و درونی هر انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما پیامدهای عمیق و گسترده‌ی آن به سرعت از حریم شخصی فرد فراتر رفته و به‌تدریج به ساحت روابط خانوادگی نیز سرایت می‌کند و تأثیرات مثبت خود را بر تار و پود مناسبات میان اعضای خانواده می‌گستراند. به‌طور خاص، مطالعهی هدفمند کتاب‌هایی که در حوزه‌ی سبک زندگی، اخلاق، روان‌شناسی و مهارت‌های زندگی قرار می‌گیرند، قادرند تا درک و فهم انسان را از پیچیدگی‌های عالم درون و بیرونِ خود و دیگران به شکل چشم‌گیری افزایش دهند. این افزایش فهم، شامل شناخت بهتر تفاوت‌های ظریف و بنیادین شخصیتی میان افراد، درک عمیق‌تر نیازهای عاطفی متفاوت هر فرد در بستر خانواده و همچنین آشنایی با شیوه‌ها و فنون مؤثر حل تعارضات و اختلافات احتمالی است که به‌طور طبیعی در هر جمع انسانی، به‌ویژه در محیط صمیمی خانواده، بروز می‌کند.
زنی که به امر کتابخوانی اهتمام می‌ورزد و خود را در معرض یافته‌ها و دانش نهفته در کتاب‌ها قرار می‌دهد، در فرآیند گفتگو و تبادل نظر با دیگران، کلامی سنجیده‌تر، منطقی‌تر و پخته‌تر بر زبان می‌آورد. او در مواجهه با اختلاف‌ها و چالش‌های پیش‌آمده، از شتاب‌زدگی در اتخاذ تصمیمات آنی و هیجانی پرهیز می‌کند و به‌جای واکنش‌های احساسی که غالباً نتیجه‌ی مطلوبی ندارند، با ذهنی بازتر و با تکیه بر راه‌حل‌های عقلانی می‌اندیشد. این گونه رویکرد سنجیده و عقلانی در مواجهه با مسائل خانوادگی، به‌طور مؤثری فضای خانه را از انواع تنش‌های فرساینده و مخرب که می‌تواند به مرور زمان بنیان خانواده را سست کند، دور نگه می‌دارد و در نتیجه، موجب استحکام و پایداری هرچه بیشتر محبت و مودت در میان اعضای خانواده و ساخت خانه‌ای آباد می‌شود.
زن آگاه؛ جامعه‌ی بالنده
سطح فرهنگ، تمدن و پویایی هر جامعه‌ای، رابطه‌ای عمیق و مستقیم با میزان آگاهی، دانش انباشته و بصیرت زنان آن جامعه دارد. این ادعا نه یک گزاره‌ی شعاری، بلکه واقعیتی انکارناپذیر است که ریشه‌های آن در ساختار اجتماعی و نقش‌های بنیادین زنان قابل مشاهده است. زنان، که نیمی از پیکره‌ی جمعیت یک جامعه را تشکیل می‌دهند، صرفاً یک حضور آماری ندارند؛ بلکه در فرآیند تربیت نیم دیگر جمعیت، یعنی مردان و کودکان، نقشی بس کلیدی، تعیین‌کننده و بی‌بدیل ایفا می‌کنند. آنان از همان دوران کودکی، نخستین معلمان اخلاق، ارزش‌ها، باورهای صحیح و الگوهای درست سبک زندگی برای فرزندان خود هستند و این میراث فرهنگی، نسل به نسل منتقل می‌شود.
یک زن اهل مطالعه و کتاب‌خوان، در حقیقت، سپری مستحکم در برابر هجمه‌های فرهنگی نامطلوب و آسیب‌های احتمالی ناشی از آن به دست می‌آورد. او با دستیابی به دانش گسترده و بصیرت عمیق از طریق کتاب‌های مفید و معتبر، در برابر اطلاعات سطحی، دروغین و جهت‌دار رایج در جامعه، به‌ویژه در فضای مجازی، مقاومتی ذاتی پیدا می‌کند. این زن آگاه، در مقام یک تصمیم‌گیرنده‌ی مهم در محیط خانواده، در انتخاب الگوهای تربیتی مناسب برای فرزندان، در گزینش برنامه‌های سرگرم‌کننده‌ی سالم و سازنده، و حتی در کنترل و ارزیابی محتوای رسانه‌ای که به درون حریم خانه راه می‌یابد، دقت و هوشمندی قابل توجهی به خرج می‌دهد. این سطح از دقت و آگاهی، همانند یک سپر محافظ، خانواده را از گزند انحرافات فرهنگی، ارزش‌های نادرست و پیامدهای مخرب آن باز می‌دارد.
فراتر از نقش مادری و همسرداری، چنین زنی، با دانش و بینش عمیق خود، معمولاً منشأ اثرات مثبت متعددی در سایر عرصه‌های اجتماعی نیز می‌گردد. او در محیط کار، با ارائه ایده‌های خلاقانه و راهکارهای سنجیده، در مدرسه، به‌عنوان الگویی الهام‌بخش برای دانش‌آموزان، در مساجد و مراکز فرهنگی، به‌عنوان مبلغ ارزش‌های دینی و اخلاقی و در جمع‌های خانوادگی و دوستانه، به‌عنوان فردی صاحب‌نظر و مشاور امین، تأثیرگذار است. بنابراین، هرچه میزان آگاهی زنان یک جامعه، از طریق مطالعه مستمر کتب مفید، کسب مهارت‌های لازم و افزایش دانش عمومی و تخصصی، بیشتر و عمیق‌تر شود، جامعه از مزایای این دانش و بصیرت بهره‌مندتر شده و روند بالندگی، پیشرفت و شکوفاییِ آن تسریع خواهد یافت. در واقع، سرمایه‌گذاری بر آگاهی زنان، سرمایه‌گذاری بر آینده‌ی روشن کل جامعه است.
چگونه کتابخوانی را به عادت تبدیل و نهادینه کنیم؟
برای نهادینه شدن فرهنگ مطالعه در میان اقشار مختلف و به‌ویژه زنان، چند گام ضروری است:
- ایجاد باور به ضرورت مطالعه: کتابخوانی باید از «کار اضافی» به «نیاز اساسی» تبدیل شود.
- مدیریت زمان: به‌جای آن‌که یک‌باره حجم زیادی از یک کتاب را مطالعه کنیم و تا مدتی سراغ مطالعه نرویم بهتر است هرچند کم هم باشد اما به‌طور مستمر مثلاً روزی ده دقیقه کتاب بخوانیم.
- انتخاب هوشمندانه: کتاب‌های معتبر در حوزه‌ی معارف اسلامی، سیره‌ی بانوان بزرگ، تربیت فرزند، سلامت روان، ادبیات فاخر و مهارت‌های زندگی می‌توانند راهگشا باشند. در این راه نگاه به سلیقه و علاقه از یک‌سو و شناخت درست هدف از سوی دیگر به انتخاب هوشمندانه کتاب، کمک شایانی می‌کند. به بیان دیگر باید بهترین کتاب را شناسایی کرده و بخوانیم. رهبر شهید و عزیزمان سال 1397 در جریان بازدید از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران فرمودند: (بهترین کتاب‌ها، کتابی است که انسان را به‌سمت خداوند متعال و ارزش‌های والا و انقلابی هدایت کند). یکی از مصادیق مهم این انتخاب هوشمندانه و مفید را هم آن حکیم شهید در سال 1395 خطاب به دانش‌آموزان این‌گونه بیان نمودند: (توصیه می‌کنم این کتاب‌هایی را که درباره شهدا نوشته شده، درباره‌ی ایثارگران دوران دفاع مقدس نوشته شده و شخصیت‌های این‌ها را تشریح می‌کند، بخوانید. هم کتاب‌های شیرین و پرجاذبه‌ای است، هم ذهن شما را با مسائل بسیاری آشنا می‌کند).
- ایجاد فضای فرهنگی در خانه: داشتن کتاب‌خانه کوچک خانگی، هدیه دادن کتاب و گفتگو درباره‌ی مطالعه، فرهنگ‌ساز است. از جذاب‌سازی محیط یا فرآیند و روند کتابخوانی برای فرزندان هم نباید غفلت نمود.
جمع‌بندی
کتابخوانی زنان، مسئله‌ای حاشیه‌ای نیست؛ موضوعی بنیادین برای آینده‌ی فرهنگی کشور است. زن آگاه، مادر بصیر، همسر دانا و شهروند مسئول، فردی است که با کتاب انس دارد. اسلام ما را به دانستن و خواندن فراخوانده و تاریخ ما هم سرشار از زنان دانا و اثرگذار است. رهبر شهیدمان حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای‌رضوان‌الله‌تعالی‌علیه بارها بر ضرورت گسترش فرهنگ مطالعه تأکید کرده‌اند. حال زمان آن است که این توصیه‌ها را از سطح شعار به متن زندگی بیاوریم. نمایشگاه کتاب در فصل بهار هر سال فرصتی برای آغاز است؛ آغاز عهدی تازه با دانایی. هر خانه‌ای که در آن کتاب خوانده می‌شود، روشن‌تر است و هر جامعه‌ای که زنانش اهل مطالعه‌اند، استوارتر و امیدوارتر خواهد بود. در این میان زنی که می‌خواند، تنها شخصیت خود را نمی‌سازد؛ او آینده خانواده و جامعه را خواهد ساخت.
سال شصت و یکم ـ شماره 2945