حماسه‌سازان تاریخ و پیروان غدیر
زنان ولایتمدار
عید سعید غدیر خم، تنها یک واقعه‌ی تاریخی برای ثبت در تقویم مسلمانان نیست؛ غدیر، نقطه‌ی تلاقی «رسالت»، «ولایت»، «نبوت» و «امامت» و روز تثبیت استمرار هدایت الهی تا عصر حاضر به‌عنوان ولایت فقیه و در انتظار ظهور منجی بشریت بودن است. در این میان، آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش پررنگ و اثرگذار زنان در صیانت از این حقیقت بزرگ و در تداوم مسیر ولایت در طول تاریخ است. تاریخ اسلام و ایران، سرشار از روایت زنانی است که نه در حاشیه، بلکه در متن حوادث ایستادند؛ زنانی که با بصیرت، شجاعت، صبر و ایثار، حماسه آفریدند و در بزنگاه‌های سرنوشت‌ساز، جهت حرکت جامعه را تعیین کردند. امروز نیز در جمهوری اسلامی ایران، جلوه‌های نوینی از این حضور حماسی را در صحنه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و ملی مشاهده می‌کنیم؛ به‌ویژه در تجمعات شبانه دفاع از وطن که با حضور پرشور زنان، رنگ و بویی تازه از مسئولیت‌پذیری اجتماعی و ولایت‌مداری به خود گرفته است. در این نوشتار، به‌مناسبت عید سعید غدیرخم، مروری بر نقش زنان ولایتمدار از صدر اسلام تاکنون و پیوند این میراث تاریخی با حضور آگاهانه زنان ایرانی در دفاع از هویت دینی و ملی خواهیم داشت.
نویسنده :
محمد لطفی زاده
غدیر؛ آغاز مسئولیتی تاریخی برای زنان و مردان مؤمن
واقعه‌ی غدیر خم در سال دهم هجری، با حضور هزاران نفر از مسلمانان رقم خورد. بنابر منابع معتبر همچون «الغدیر» مرحوم علامه امینی‌رضوان‌الله‌تعالی‌علیه، پیامبر اعظم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله در این روز، امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام را به‌عنوان ولی و جانشین پس از خود معرفی کردند. در میان حاضران، زنان نیز حضور داشتند و پس از بیعت مردان، برای تبریک و بیعت با رعایت حیاء نزد امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام آمدند.
این حضور و بیعت نشان می‌دهد که از همان آغاز، زنان در مسئله‌ی ولایت، نه تماشاگر، بلکه کنش‌گر بودند. غدیر، مسئولیتی مشترک برای همه‌ی مسلمانان بود و زنان، خود را در این مسئولیت سهیم می‌دانستند. این نقطه‌ی آغاز، شروع مسیری شد که در آن، زنان بسیاری برای دفاع از ولایت، هزینه‌های سنگینی پرداختند ولی ذره‌ای از اعتقادات حق خود عقب‌نشینی نکردند.
حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها)؛ نخستین مدافع ولایت پس از غدیر
نخستین و برجسته‌ترین چهره‌ی زن ولایتمدار در تاریخ اسلام، حضرت فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها است. پس از رحلت و به تعبیری شهادت پیامبر اعظم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله، هنگامی که مسیر رهبری جامعه از خط غدیر فاصله گرفت، حضرت زهراسلام‌الله‌علیها با روشنگری‌های خود، از ولایت امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام با جهاد تبیین بی‌نظیر و در نهایت هم با بذل جان دفاع کردند.
خطبه‌ی فدکیه که در منابع معتبر نقل شده، نمونه و سندی تاریخی از این ایستادگی است. ایشان در مسجد پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله، با استدلال‌های قرآنی و تاریخی، از اصل ولایت و امامت دفاع کردند و نسبت به انحراف پیش‌آمده بی‌تفاوت نبودند. حضور در خانه‌های مهاجر و انصار برای یادآوری بیعت غدیر، نشانه‌ای دیگر از تلاش خستگی‌ناپذیر آن بانوی بزرگ است. حضرت زهراسلام‌الله‌علیها با ایثار فراوان، نشان داد که دفاع از ولایت، هم اعتقاد فردی و هم مسئولیتی اجتماعی است و زن مسلمان می‌تواند در حساس‌ترین صحنه‌های سیاسی ـ اجتماعی البته با رعایت ضوابط شرعی نقش‌آفرین باشد.
حضرت زینب کبری (سلام‌الله علیها)؛ پیام‌رسان کربلا و تداوم‌بخش نهضت ولایت
اگر فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها مدافع ولایت در آغاز انحراف بود، حضرت زینب کبری‌سلام‌الله‌علیها پاسدار ولایت در اوج مظلومیت و غربت اهل بیت عصمت و طهارت شد. واقعه‌ی عاشورا در سال ۶۱ هجری، قله‌ی مرتفع تقابل حق و باطل و جلوه‌ای از ایستادگی دین‌مدارانه و عقلانی امام حسین‌علیه‌السلام در برابر انحراف از مسیر ولایت بود.
پس از شهادت امام حسین‌علیه‌السلام و یارانش، این حضرت زینب‌سلام‌الله‌علیها بود که با خطبه‌های آتشین خود در کوفه و شام، حقیقت قیام را به رهبری امام سجادعلیه‌السلام تبیین کرد. آن‌طور که منابعی چون «لهوف» سیدبن طاووس و «نفس‌المهموم» شیخ عباس قمی نقل کرده‌اند، خطبه‌های ایشان با شجاعت تمام، یزید ملعون را رسوا و پیام عاشورا را جاودانه کرد.
عقیله‌ی بنی‌هاشم نشان داد که زن مسلمان می‌تواند در سخت‌ترین شرایط، با حفظ عفت، عزت و صلابت، رسانه‌ای قدرتمند برای انعکاس حقیقت باشد. اگر عاشورا «حماسه خون» بود، اسارت اهل‌بیت‌علیهم‌السلام و خطبه‌های قدرتمند و آتشین زینب‌سلام‌الله‌علیها، «حماسه پیام و جهاد تبیین» را رقم زد.
تاریخ اسلام سرشار از زنان نمونه در ایثار و مجاهدت
در کنار دو بانوی بزرگ و قله‌های ایثارو ولایتمدار، تاریخ اسلام نام زنان بسیاری را نیز ثبت کرده که در دفاع از پیامبر اعظم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله و تبیین ولایت، نقش‌آفرینی کردند. زنانی چون نسیبه بنت کعب که در جنگ احد، از پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله دفاع کرد و زخم‌های فراوان برداشت، ام‌سلمه که پس از واقعه‌ی کربلا، با روایت‌گری صحیح، مانع تحریف قیام حسینی شد و اسماء بنت عمیس که در مقاطع مختلف، همراه و یاور اهل‌بیت‌علیهم‌السلام بود.
ذکر این نمونه‌ها نشان می‌دهد که زن مسلمان در جامعه‌ی اسلامی از ابتدا، حضوری فعال و مسئولانه داشت؛ حضوری که هم در میدان نبرد، هم در عرصه‌ی تبیین و هم در حوزه‌ی تربیت نسل آینده اثر آن تجلی یافت.
زنان ایرانی؛ از مقاومت‌های مردمی تا انقلاب اسلامی
با گذر از صدر اسلام و ورود به تاریخ ایران، شاهد استمرار سنت ولایت‌مداری در میان زنان ایرانی هستیم. در دوره‌های مختلف، زنان در دفاع از کیان دینی و ملی نقش‌آفرین بودند.
در نهضت تنباکو (۱۲۷۰ هـ.ش)، زنان در کنار علما و مردم، با تحریم مصرف تنباکو و حتی شکستن قلیان‌ها، پیام حمایت از مرجعیت دینی و نفی استعمار را به نمایش گذاشتند. در جریان انقلاب مشروطه نیز، زنان با تشکیل انجمن‌های مخفی، جمع‌آوری کمک‌های مالی و حتی حضور در برخی درگیری‌ها، نقش‌آفرینی کردند.
اما نقطه‌ی عطف این حضور، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ بود. امام خمینی‌ره بارها تأکید کردند که «از دامن زن، مرد به معراج می‌رود» و نقش زنان را در پیروزی انقلاب تعیین‌کننده دانستند. تصاویر راهپیمایی‌های گسترده و جمعیت انبوه زنان در کنار مردان، سندی تاریخی از حضور آگاهانه آنان در صحنه‌ی مبارزه با استبداد بود.
دفاع مقدس هشت ساله؛ جلوه‌ای نوین از حماسه‌سازی زنان
در دوران پرافتخار و حماسی هشت سال دفاع مقدس، زنان غیور و نستوه ایران اسلامی با تجلی ابعاد وجودی و توانمندی‌های شگرف خود، به جهانیان اثبات کردند که مفهوم «حماسه‌سازی» و «ایثارگری» به‌هیچ‌وجه محدود و منحصر به عرصه‌ی نبرد نظامی و میدان‌های رزم فیزیکی نیست. مادران فداکار و همسران صبور شهدا، با صلابت و بردباری مثال‌زدنی خود، ستون‌های معنوی و پشتوانه‌های روحی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل را تشکیل دادند و با دعای خیر و صبر زینبی خود، رزمندگان را در مسیر دفاع از کیان میهن یاری رساندند. حضور پرشکوه و تأثیرگذار زنان در بخش‌های پشتیبانی جنگ، اعم از تهیه تدارکات، سازماندهی نیروها و همچنین در عرصه‌های حساس امدادرسانی، خدمات درمانی و پرستاری از مجروحان و حتی ایفای نقش‌های خطیر و ارزشمند در برخی مناطق عملیاتی و پشت خطوط مقدم، جلوه‌ای درخشان و ماندگار از عمق «مسئولیت‌پذیری اجتماعی» و تعهد آنان به آرمان‌های انقلاب و دفاع از وطن بود.
خاطرات و روایت‌های مکتوب و مستند که در گنجینه‌ی آثار ارزشمند مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس به ثبت رسیده است، مملو از داستان‌های الهام‌بخش و دلیرانه‌ی زنانی است که با تقدیم چند فرزند شهید خود به پیشگاه اسلام و انقلاب، همچنان با قامتی افراشته و عزمی راسخ، استوار و پایدار ایستادند و اجازه ندادند اندوه فقدان عزیزان، خللی در عزم پولادین آنان برای ادامه‌ی راه ایجاد کند. این ایستادگی شکوهمند و این صلابت مثال‌زدنی، در حقیقت، استمرار و تداوم همان خط نورانی و الهام‌بخشی بود که از بانوی دو عالم، حضرت فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها و عقیله بنی‌هاشم، حضرت زینب کبری‌سلام‌الله‌علیها به یادگار مانده و نسل به نسل به زنان این سرزمین منتقل شده است. شاید در نگاه برخی، تصور بر این بود که این نقش‌آفرینی‌های بی‌نظیر و حماسه‌ساز، مختص همان دوران هشت ساله‌ی دفاع مقدس بوده است؛ اما امروز، در شرایطی که کشور عزیزمان طعم تلخ دو جنگ تحمیلی دیگر را در فاصله‌ی زمانی نزدیک به هم چشیده است، حضور مؤثر، فراگیر و تعیین‌کننده‌ی زن ایرانی در این عرصه‌های حساس، چه در دفاع از آرمان‌های «ولایت» و چه در پاسداری از تمامیت ارضی «وطن»، بسیار پررنگ‌تر، گسترده‌تر و عمیق‌تر از هر زمان دیگری درک و لمس می‌شود و نقش بی‌بدیل او در حفظ اقتدار و عزت ملی انکارناپذیر است.
زنان و جهاد تبیین در عصر رسانه
با ورود به قرن جدید و گسترش شگرف فضای رسانه‌ای و شبکه‌های ارتباطی، مفهوم و شکل حماسه‌سازی در جامعه دستخوش تحولات بنیادین شده است. امروزه، نبرد حق و باطل صرفاً به سنگرهای نظامی و میدان‌های رزم محدود نمی‌ماند؛ بلکه عرصه‌ی روایت‌گری، جنگ نرم و شناختی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی، به یکی از مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین عرصه‌های تقابل تبدیل گشته است. در چنین بستر پیچیده و خطیر، زنان مسلمان و آگاه ایرانی، با اتکا به ایمان، بصیرت و دانش خود، نقشی بی‌بدیل و بسیار فعال در تبیین و ترویج ارزش‌های بنیادین دینی و هویت ملی ایفا می‌کنند.
اساتید گران‌قدر دانشگاه‌ها، پژوهش‌گران متعهد و سخت‌کوش، معلمان دلسوز و تأثیرگذار، نویسندگان خلاق و متعهد، و فعالان فرهنگی و رسانه‌ای زن، هر یک به سهم خود، در جبهه‌ی تبیین ارزش‌ها، سنگربانی می‌کنند. این بانوان فرهیخته، با تولید محتوای فاخر و ارزشمند علمی، فرهنگی و رسانه‌ای و همچنین با تربیت نسلی آگاه، بصیر و مؤمن، در واقع ادامه‌دهنده‌ی همان مسیر پرافتخار دفاع از ولایت و ارزش‌های اصیل انقلاب اسلامی هستند؛ مسیری که در گذر زمان، شکل و ابزار آن تغییر یافته، اما اصل و اساس آن، یعنی پاسداری از حق و حقیقت، همچنان پابرجاست. این عرصه‌ی نوین حماسه‌سازی، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند بصیرت عمیق، آگاهی تاریخی، و درک صحیح از پیچیدگی‌های فضای رسانه‌ای و جنگ روایت‌هاست تا بتوان در برابر امواج گمراه‌کننده و شبهات تهاجمی دشمن، مقاومتی مستحکم داشت و پرچم هدایت و تعالی را همچنان برافراشته نگاه داشت. این نقش‌آفرینی زنان، تجلی دیگری از همان روحیه‌ی ایستادگی و ولایت‌مداری است که در طول تاریخ، سرچشمه‌ی قدرت و پویایی جامعه‌ی اسلامی بوده است.
تجمعات شبانه‌ی دفاع از وطن؛ تجلی مسئولیت اجتماعی زنان
در بیش از دو ماه اخیر، با درک شرایط حساس منطقه‌ای و به رغم تهدیدهای امنیتی و حملات نظامی دشمن، شاهد شکل‌گیری تجمعات مردمی در دفاع از وطن بوده‌ایم؛ تجمعاتی که در ساعات شب و با حضور خانواده‌ها برگزار شده و زنان، حضوری پررنگ و الهام‌بخش در آن داشته‌اند. به جرأت می‌توان گفت در بسیاری مواقع اکثریت جمعیت با بانوان بوده و مردان را نیز همسران، مادران و دختران به این میدان آورده‌اند. این را کسانی که در میدان حفظ خیابان حضور می‌یابند به خوبی درک می‌کنند و می‌دانند که چنین ادعایی هیچ نسبتی با اغراق و بزرگ‌نمایی ندارد.
این حضور پرشور و حاکی از شعور بانوان، چند پیام مهم دارد:
- آگاهی و بصیرت اجتماعی: زنان شرکت‌کننده، نشان می‌دهند که مسائل ملی را صرفاً به نهادهای رسمی واگذار نکرده‌اند، بلکه خود را بخشی از بدنه‌ی مسئول جامعه می‌دانند.
- تثبیت هویت دینی ـ ملی: پیوند میان باورهای مذهبی و حس میهن‌دوستی، در شعارها و نمادهای این تجمعات مشهود است. این نکته را از زمانی که در شب عاشورا رهبر شهیدمان فرمودند ای ایران بخوان، بیشتر می‌توان درک کرد.
- انتقال ارزش‌ها به نسل آینده: حضور مادران همراه با فرزندان، یادآور نقش تربیتی زنان در نهاد خانواده است؛ همان نقشی که آینده‌ی جامعه را شکل می‌دهد.
این صحنه‌ها، یادآور حضور زنان در راهپیمایی‌های انقلاب و تشییع پیکر شهدا در دفاع مقدس است. تفاوت در شکل است، اما روح حماسه همان است: دفاع از حقیقت، استقلال و ولایت.
زن ولایتمدار؛ ترکیب عقلانیت، عاطفه و مسئولیت
زن ولایتمدار در پهنه‌ی گسترده‌ی تاریخ اسلام و ایران، هرگز شخصیتی تک‌بعدی و محدود به یک نقش واحد نبوده است. او تجلی چندگانگی و جامعیت در عرصه‌های مختلف زندگی بوده است؛ گاه در کسوت مادری فداکار، با تربیت فرزندانی صالح و انقلابی، سنگر خانواده را مستحکم می‌ساخته و تداوم‌بخش رسالت انبیاء بوده است. در زمانی دیگر، به‌عنوان همسری همدل و همراه، شریک زندگی و پشتیبان همسر خویش در فراز و نشیب‌های مسیر حق بوده و در عرصه‌های اجتماعی، با حضور فعال و تأثیرگذار خود، به اصلاح جامعه و ترویج فضایل اخلاقی همت می‌گمارد و گاه، در بزنگاه‌های حساس تاریخی، چونان رزمنده‌ای دلیر و شجاع، در برابر ظلم ایستادگی کرده و حتی به‌عنوان خطیبی توانا، با سخنان آتشین خود، شور و ایمان را در دل‌ها زنده می‌ساخته است. اما وجه مشترک و گوهری یگانه که در تار و پود تمام این نقش‌های گوناگون در هم تنیده بوده و به این زنان هویت و تمایز می‌بخشیده است، «بصیرت» عمیق و «ولایت‌مدارانه» آنان بوده است. همین بصیرت نافذ، چونان چراغی فروزان، راهنمای آنان در شناخت صحیح مقتضیات زمانه، درک عمیق از پیچیدگی‌های عصر خویش، و تشخیص دقیق و به‌هنگام وظایف خطیرشان در هر موقعیت بوده است.
در فرهنگ غنی و ژرف شیعی، مفهوم «ولایت» فراتر از یک عنوان صرفاً سیاسی یا حکومتی است؛ بلکه این مفهوم، تجسمی از یک پیوند عمیق، ناگسستنی و سرشار از عشق و ارادت، هم در ساحت اعتقادی و هم در بُعد اخلاقی، با امام و رهبر الهی است. این از معنای ولایت هم برمی‌آید. ولایت به معنای از بین رفتن فاصله بین ولی جامعه و مردم و یکی‌شدن آنان است. زنانی که در طول اعصار و قرون، با تمام وجود و از جان و دل، از این مفهوم مقدس و این پیوند حیاتی دفاع کرده‌اند، در واقع با این اقدام سترگ، نه‌تنها از حقانیت امامت و رهبری الهی پاسداری نموده‌اند، بلکه در راستای آن، از هویت دینی اصیل و کرامت والای انسانی خویش و جامعه نیز محافظت کرده‌اند. این دفاع، نمادی از تعهد عمیق به ارزش‌های معنوی و ایستادگی در برابر هرگونه انحراف و تعدی به مبانی دین و انسانیت بوده است.
آینده‌سازی با الهام از گذشته
در دوران معاصر، دختران و زنان جوان ایران با گام‌هایی استوار و عزمی راسخ، عرصه‌های گوناگون علمی، فرهنگی و اجتماعی را درنوردیده‌اند. حضور چشمگیر آنان در دانشگاه‌ها، که نماد بالندگی دانش و اندیشه است، در کنار درخشش در شرکت‌های دانش‌بنیان، که موتور محرکه‌ی نوآوری و پیشرفت اقتصادی محسوب می‌شوند، تصویری روشن از توانمندی‌های بلامنازع آنان ارائه می‌دهد. این حضور پرثمر تنها به عرصه‌های علمی رایج محدود نمی‌گردد؛ چرا که در حوزه‌های علمیه نیز بانوان با پشتکار فراوان به تحصیل معارف دینی پرداخته و در ردای مبلغان و مروجان دین، رسالت خود را به انجام می‌رسانند. افزون بر این، عرصه‌ی هنر و ورزش نیز شاهد درخشش و خلاقیت روزافزون زنان ایران‌زمین است؛ زنانی که با استعداد و پشتکار خود، پرچم افتخار این مرز و بوم را در میادین بین‌المللی به اهتزاز درمی‌آورند و نام ایران را در جهان طنین‌انداز می‌کنند. اما این حضور گسترده و پرتوان، زمانی به اوج خود خواهد رسید و زمینه‌ساز تمدن‌سازی نوین اسلامی خواهد شد که با آگاهی تاریخی و الهام از الگوهای متعالی صدر اسلام، به‌ویژه بانوان پیشگام و ولایتمدار آن دوران، همراه گردد. عید غدیر، این واقعه بزرگ و تعیین‌کننده در تاریخ اسلام، فرصتی مغتنم برای بازخوانی و تعمیق این میراث گران‌سنگ است. این عید، یادآور نقش بی‌بدیل و تعیین‌کننده‌ی زن در شکل‌گیری جامعه‌ی اسلامی از نخستین روزهای شکل‌گیری آن تا به امروز است. غدیر به ما یادآوری می‌کند که زنان، نه‌تنها در طول تاریخ، بلکه از نخستین روزهای طلوع اسلام، نه‌تنها همراه و همگام مردان، بلکه در بسیاری از تحولات، پیشگام و پیشرو بوده‌اند؛ پیشگامی که ریشه در فهم عمیق از ولایت و مسئولیت‌پذیری در قبال آن دارد و مسیر را برای نقش‌آفرینی‌های آینده هموار می‌سازد. این درک تاریخی، سرمایه‌ای عظیم برای زنان امروز است تا بتوانند با تکیه بر آن، تمدنی نوین و اسلامی را بنا نهند که در آن، فضایل اخلاقی، عقلانیت و معنویت در سایه‌ی پیروی از ولایت در هم تنیده شده است.
جمع‌بندی:
از غدیر خم تا روزگار معاصر، خطی روشن، پیوسته و معنا‌دار از حماسه‌سازی زنان ولایتمدار در سراسر تاریخ امت اسلامی قابل مشاهده است؛ خطی که ریشه در باور عمیق دینی، شناخت صحیح از ولایت و احساس مسئولیت اجتماعی دارد. این مسیر پرافتخار از حضرت فاطمه زهراسلام‌الله‌علیها آغاز می‌شود؛ بانویی که در قله‌ی ولایت‌مداری، آگاهی و بصیرت ایستاد و با خطبه‌های روشنگرانه، ایثار و فداکاری بی‌بدیل خود، به دفاع صریح و آگاهانه از حق ولایت پرداخت و حجتی ماندگار برای تاریخ بر جای گذاشت. پس از ایشان، حضرت زینب کبری‌سلام‌الله‌علیها با شجاعت مثال‌زدنی و صلابت کم‌نظیر، پیام عاشورا را از میان خاک گرم و خونین کربلا به تاریخ رساند و با روشنگری در سخت‌ترین شرایط، اجازه نداد حقیقت نهضت حسینی در گردوغبار تحریف و سکوت گم شود.
در ادامه‌ی این مسیر نورانی، نام دیگر زنان مجاهد صدر اسلام می‌درخشد؛ زنانی که هر یک به‌گونه‌ای در دفاع از دین، اسلام، ولایت و آرمان‌های الهی نقش‌آفرینی کردند و با حضور آگاهانه‌ی خود، مسئولیت اجتماعی زن مسلمان را معنا بخشیدند. این میراث گران‌سنگ در تاریخ معاصر ایران نیز تداوم یافت؛ از مادران و همسران صبور شهدا در دوران دفاع مقدس که با استقامت و ایمان خود پشتوانه معنوی جبهه‌ها بودند، تا بانوان انقلابی سال ۱۳۵۷ که با حضور گسترده و آگاهانه در صحنه‌ی مبارزه، سهمی تعیین‌کننده در پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کردند. امروز نیز همین روحیه را می‌توان در حضور پررنگ و مسئولانه زنان در تجمعات شبانه دفاع از ایران اسلامی مشاهده کرد؛ حضوری که نشان از پیوند عمیق میان ایمان دینی، غیرت ملی و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت کشور دارد.
این زنجیره به‌هم‌پیوسته و تاریخی، به‌روشنی گواه آن است که زن مسلمان ایرانی هرگز در حاشیه تحولات نبوده، بلکه همواره در متن حوادث بزرگ تاریخی حضور داشته است. او با تکیه بر ایمان راسخ، بصیرت زمان‌شناسانه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، در هر مقطع حساس که زمانه او را فراخوانده، به میدان آمده و با نقش‌آفرینی آگاهانه خود، حماسه‌هایی ماندگار در تاریخ این سرزمین و امت اسلامی و به‌ویژه در دفاع از ولایت رقم زده است.
سال شصت و یکم ـ شماره 2946